Skip to content

De Blauwe Vogel

Tot zondag 22 april 2012 is in de Kunsthal van de Sint-Pietersabdij in Gent de tentoonstelling L’Oiseau Bleu te bezoeken, gewijd aan het gelijknamige toneelstuk van de in Gent geboren Maurice Maeterlinck. Het is één van de vele projecten in het kader van het Maeterlinckjaar, waarin de 100e verjaardag wordt gevierd van de uitreiking van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1911 aan de Gentse auteur Maurice Maeterlinck. Hij was de belangrijkste vertegenwoordiger van het symbolisme en dat komt vooral tot uiting in zijn sprookje uit 1908, De Blauwe Vogel. Het is een sprankelend verhaal over twee kinderen die een fantastische droom beleven waarin zij mysterieuze wezens ontmoeten.

In dit filosofisch sprookje symboliseert de “blauwe vogel” het geluk. Maar de vogel is ongrijpbaar, zoals het geluk dat ook is. In zijn verhaal wil Maeterlinck aantonen dat door een droom het geluk naderbij kan komen en dat na het ontwaken de wereld toch mooier lijkt. Dat is de essentie van de droom die Tyltyl en zijn zusje Mytyl beleven in L’Oiseau Bleu. Het zijn twee kinderen die het zieke kind van de fee Bérylune proberen te genezen door op zoek te gaan naar de mysterieuze “blauwe vogel”. Zij belanden in een magisch avontuur met wonderlijke wezens, zoals Water, Vuur, Tijd en Licht. Samen met Bérylune dwalen ze door het Land van de Herinnering, het Paleis van de Nacht, het Boze Woud, de Rustplaats van de Doden en het Rijk van de Toekomst, waar de kinderen op hun geboorte wachten.

Elke bezoeker aan de tentoonstelling krijgt een audiogids met koptelefoon waarmee tijdens een wandeling langs opeenvolgende taferelen het sprookje tot leven komt. Voor de audiogidsen werd samengewerkt met het NTGent, waarbij acteurs de dialogen inspraken van een bewerking van L’Oiseau Bleu door Bernard Dewulf.
Ook Do Van Ranst maakte een bewerking van het sprookje, maar dan voor de recente uitgave van De Blauwe Vogel door de uitgeverij De Eenhoorn. Voor dit boek maakte Carll Cneut schitterende prenten die de magie van het verhaal veel kracht bij zetten.

“Wie zijn al die kinderen?” vraagt Tyltyl. Hij probeert ze te tellen, maar het lukt niet. Ze krioelen als mieren door elkaar.
“De ongeboren kinderen,” zegt Licht. Ze slaat de handen in elkaar en glimlacht gelukzalig. Licht houdt van kinderen.
“Ongeboren kinderen?” vraagt Tyltyl. “Zien die er zo uit?”
“Precies zo,” knikt Licht. “Dit is het Rijk van de Toekomst, kinderen.”
“Zullen we hier de Blauwe Vogel vinden?” vraagt Mytyl.
“Misschien,” zegt Licht.
“Maar alles is hier blauw.” Tyltyl kijkt ongerust om zich heen. “Hij kan zich overal verstoppen.”

In tegenstelling tot het enorme succes van L’Oiseau Bleu in het buitenland, werd dit sprookje nooit populair in België of Nederland. Mogelijk brengt het Maeterlinckjaar daar verandering in, hoewel de opkomst voor de tentoonstelling nog bedroevend laag is. Kinderen krijgen nochtans gratis toegang en er zijn geleide bezoeken voorzien via boekjebezoek@gent.be. Hopelijk zien leerkrachten het belang in van deze unieke tentoonstelling met als ondertitel Op zoek naar geluk. Een thema dat tot filosofische gesprekken kan leiden tussen volwassenen en kinderen over de zin van het leven.

De tentoonstelling geeft ook aandacht aan de cultstatus die L’Oiseau Bleu verwierf in Rusland, Engeland, de Verenigde Staten en Japan, nadat het stuk voor het eerst werd opgevoerd in 1908 in een avant-garde theater in Moskou. Een goed overzicht van het buitenlandse succes van L’Oiseau Bleu biedt het gelijknamige boek dat door de Kunsthal en de uitgeverij Snoeck werd gepubliceerd en als expositiegids is te gebruiken.

In de voorbije eeuw werd L’Oiseau Bleu in liefst vijfentwintig talen vertaald. In Japan werd sinds 1911 het sprookje meer dan honderd keer uitgegeven. Het is nog steeds erg geliefd als kinderverhaal in manga en anime. Ook in Rusland zijn Tyltyl en Mytyl nog springlevend. In Amerika en Engeland was er zelfs sprake van een ware Blue Bird Mania, waar Maeterlinck’s vogel tot op vandaag het populairste gelukssymbool blijft. Zelfs Paul McCartney zong ooit I’m a Bluebird.

De Blauwe Vogel werd meerdere malen verfilmd. Na de eerste verfilming in 1910, volgden later nog filmversies met o.a. Shirley Temple als Mytyl in 1940 en Elizabeth Taylor als heks en fee in 1976. De Vlaamse regisseur Gust Vanden Berghe wist in 2011 het publiek van het Filmfestival in Cannes te verrassen met zijn versie van Blue Bird, waarbij het verhaal is verplaatst naar Afrika.

Maurice Maeterlinck was gefascineerd door het lot van de mens. Hoop en eindigheid van de mens staan lijnrecht tegenover elkaar in zijn symbolistisch toneelwerk. Ook over de vorm van zijn theater dacht hij veel na en wou zelfs de acteurs uit zijn toneelstukken weglaten. Aanvankelijk had hij L’Oiseau Bleu als een poppentheater bedacht en voor de inhoud zocht hij inspiratie bij de Duitse romantici. Hij combineerde elementen uit de sprookjes van Grimm met de literaire kunstsprookjes van Novalis en Tieck.

Blauw, de kleur van het absolute, was ook de geliefde kleur van de Duitse romantiek. Bij Novalis is alles blauw; het is de kleur van de filosofie en zijn blauwe bloem staat voor het onvervuld verlangen. Zo verborg Maeterlinck een veelgelaagde, universele boodschap in zijn werk. De kinderlijke zoektocht is tegelijk een initiatie in de wereld van de volwassenen, met zijn geheimen van leven en dood, van verleden en toekomst. Hij onthult het mysterie dat vervat zit in het alledaagse en biedt een hoopvol perspectief op de mens en zijn finaliteit. Daardoor kon en kan het toneelstuk iedereen van jong tot oud aanspreken.
(Uit de toelichting bij de tentoonstelling op de webstek van de Stad Gent.)

Lees hier een verslag in Het Nieuwsblad over de tentoonstelling.

Meer over Maurice Maeterlinck bij de M van Maeterlinck, waar ook een bijdrage is te beluisteren van Wim Laman uit 2000 voor het documentaire VPRO-programma Urubicha.

Klik op de foto’s voor grotere afbeeldingen.

Het huis in de Gentse Patijntjestraat met de gevel opgedragen aan de Blauwe Vogel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: