Skip to content

15 april 2016

1

P van Polar Punk

Door Walter Slosse (1947-2016)

IMG_7870“Noodtoestand na elf zelfmoordpogingen op één dag in Canadees dorp”, was een krantentitel op 11 april 2016, die meer op sensatie was gericht dan op de oorzaak van dit defaitisme in Canada. Het artikel liet alle belangrijke informatie achterwege over het lot van de Inuit, de inheemse bevolkingsgroep waar het aantal zelfmoorden 11 keer zo hoog is als het Canadese gemiddelde. Vooral de jongeren bevinden zich in een uitzichtloze toestand, veroorzaakt door jarenlange discriminatie en isolatie in een gebied waar de traditionele levenswijze verloren is gegaan. Al decennia lang wordt melding gemaakt van deze identiteitscrisis, want de Inuit kregen een huis, mochten satelliettelevisie kijken en de poolhond werd vervangen door de sneeuwscooter. Verder zorgt de klimaatsverandering voor het smelten van het poolijs tot er alleen nog een modderpoel overblijft.

In de campagnes voor zelfmoordpreventie is een eeuwenoude zangtraditie opgedoken die als therapie kan gebruikt worden om de levenslust bij de jongeren weer aan te zwengelen. De ouderen hielden de katajjak al lang voor bekeken, want deze zangspelletjes stamden uit een tijd toen er nog geen televisie was. Katajjak of strotzang werd in de jaren ’80 ook ingelijfd bij de “wereldmuziek” en enkele Inuitvrouwen mochten in Amsterdam al eens het publiek vermaken met bontjassen op een zwoele zomerdag.

Nu de jongere generatie in de katajjak toch een strohalm heeft gevonden, staat er ook een boegbeeld klaar. Tanya Tagaq heeft een stem gegeven aan de Inuit met haar “polar punk” die niet moet onderdoen voor de zangexperimenten van de IJslandse zangeres Björk, met wie zij trouwens heeft samengewerkt. Onder de strohalmen bevindt zich nu ook de nieuwe Canadese premier Justin Trudeau die tijdens zijn beëdiging op 4 november 2015 twee jonge Inuitzangeressen liet optreden. Maar de benoeming van een Inuit als Minister van Visserij in zijn regering, was een betere krantenkop waard geweest dan alleen het slechte nieuws uit het Canadese poolgebied.

In een artikel van Frank Kuin op 3 april 1999 in de NRC was er nog sprake van een aantal zelfmoorden bij de Inuit dat “slechts” 6 maal zo hoog was als het Canadese gemiddelde. Met een verdubbeling van dit cijfer kan men wel van een noodtoestand spreken, maar dan gaat het niet over één dorp, maar over de hele Inuitgemeenschap. Die heeft weliswaar autonomie gekregen van de Canadese regering, maar werd terzelfdertijd aan haar lot overgelaten.

Suicide Rates in Canada“Verslaving aan alcohol en drugs komt veel vaker voor dan in de rest van Canada, en het snuiven van benzine is niet ongebruikelijk. Criminaliteit is hoog, met vooral een hoog aantal seksuele misdrijven. In sociaal-economisch opzicht is Nunavut een ontwikkelingsland binnen de grenzen van het steenrijke Canada.”

“Het is een zieke maatschappij, zegt Jens Steenberg, aannemer en meubelmaker van Deense afkomst, die sinds vijftien jaar in Iqaluit woont. De meeste Inuit zitten thuis tv te kijken op een uitkering. Ze weten niet hoe ze moeten jagen, maar ook niet hoe ze zich staande moeten houden in het zakenleven. Het feit dat ze gewend zijn geraakt aan het vangnet van de bijstand is volgens hem de grootste fout die de blanke maatschappij met de Inuit heeft gemaakt. De methoden van de blanke maatschappij werken hier niet. Daarom gaat het met velen mis.”

“Het aantal zelfmoorden onder Inuit is ruim zes maal zo hoog als het Canadese gemiddelde. Iedereen in Nunavut komt met zelfmoord in aanraking, zegt Sheila Levy, een psychologe die een hulplijn heeft opgezet voor personen met zelfmoordneigingen. Bellers hebben meestal te kampen met een combinatie van problemen. Financiële moeilijkheden, relatieproblemen, gebrek aan scholing, slechte behuizing, seksueel misbruik. Velen kunnen het hedendaagse bestaan niet aan.”

Tanya TagaqIn een interview van 17 mei 2015 met The Guardian sneed de Inuitzangeres Tanya Tagaq nog een ander probleem aan. Het lot van 1200 inheemse vrouwen die zijn vermoord of verdwenen in de voorbije 30 jaar en waarvan zij de namen tijdens haar optreden op een scherm liet verschijnen.

“It is something the UN has taken up, saying the Canadian government has repeatedly failed to stop decades of violence against First Nations women. If your daughter was four times more likely to be murdered than the girl across the street, what would you do to stop it?”

De in 1975 geboren Tanya Tagaq is een voorbeeld van een jonge Inuit die teruggreep naar de katajjak als basis voor een eigentijdse muziekvorm die inmiddels als polar punk wordt omschreven. Begonnen als folkzangeres, is zij steeds verder de grenzen van de vocale expressie gaan verkennen en terecht wordt haar werk vergeleken met dat van de al langer bekende IJslandse zangeres Björk. Haar samenwerking met het vermaarde Kronos Kwartet is niet alleen een erkenning van haar talent, maar is vooral een goede zaak voor de eigenwaarde van de Inuit, waarvan zij nu een culturele ambassadrice is.

Op 20 juni 2016 treedt Tanya Tagaq op tijdens het Holland Festival in het Amsterdamse Bimhuis en zij zorgt ook voor een gastoptreden tijdens het concert van het Kronos Kwartet op 25 juni 2016 in het Amsterdamse Concertgebouw.

In het VPRO-programma De Wandelende Tak van 12 juni 1993 werd het het optreden uitgezonden van twee Inuit-vrouwen in het Amsterdamse muziekcentrum De IJsbreker op 25 april 1993. Alaci Tulaugak en Nellie Nungak uit Povungnituk, een dorp met 700 inwoners aan de Hudsonbaai, gaven enkele opmerkelijke voorbeelden van de katajjak, de strotzang van de Inuit.

Inuit Throat Songs - Canadian Music HeritageKatajjak is eigenlijk een zangspelletje dat vroeger door vrouwen en kinderen werd beoefend in de iglo’s als de mannen op jacht waren. Het is ook vaak een imitatie van natuurgeluiden, waarbij twee vrouwen heel dicht tegenover elkaar staan en met hijgende klanken een ritmisch motief ontwikkelen. Bedoeling is dat zij zo lang mogelijk het ritme volhouden, tot een van de vrouwen het opgeeft of in lachen uitbarst. Katajjak wordt strotzang of keelzang genoemd, omdat de melodie ontstaat door het uitstoten van klanken vanuit de keel of de borst, waarbij de zangeressen elkaars mond als klankbord gebruiken. Door de boventonen en een klein tijdsverschil in het ritme van elk van de zangeressen krijgt de luisteraar de illusie naar verschillende melodieën te luisteren. Tijdens de uitvoering moesten vroeger de toehoorders kunnen raden welk dier er bijvoorbeeld werd uitgebeeld.

“De Arme Kleine Hond” of “De Gans en de Zeemeeuwen”, zijn daarvan enkele voorbeelden, hoewel de meeste klanknabootsingen toch verwijzen naar de natuur. “Spetterend Water” en “Het Noorderlicht” zijn andere voorbeelden naast een heel repertoire van wiegeliedjes voor baby’s in de kap van de amautik, de bontjas van de Inuitvrouwen.

Het concert in Amsterdam was een onderdeel van een concerttoer in 1993 die werd georganiseerd door de Brusselse antropoloog Michel Goedart. In Povungnituk wist hij Alaci Tulaugak en Nellie Nungak te overhalen om opnieuw naar Nederland te reizen, waar zij in 1985 al eerder te gast waren op het Holland Festival. Ook Erik Beenker had in De Volkskrant van 24 mei 1985 aandacht voor deze Inuitvrouwen op het Holland Festival, met onderstaande anekdote tijdens zijn verblijf bij de Inuit.

“Bij een rondleiding in een museum vroeg de man die me rondleidde, naar de reden van mijn bezoek. Bij het woord strotzang begon de man hard te lachen.”

“Hij zei: ik had mijn schoonmoeder een keer op bezoek en toen heb ik stilletjes een plaat opgezet met katajjak. Het lijkt net op het geluid van mensen die de liefde bedrijven. Ik had het geluid niet te hard gezet, maar opeens vroeg mijn schoonmoeder: George, heb je misschien nog andere gasten in huis?”


Luister hier naar De Wandelende Tak van 12 juni 1993 met de katajjak van Alaci Tulaugak en Nellie Nungak.

Eerder in 1985 waren twee Nederlandse actrices, Hanninka Luitwieler en Kika Groszkopf, aan het woord in De Wandelende Tak voor een reisverslag van hun verblijf aan de Hudsonbaai waar zij de katajjak onder de knie probeerden te krijgen.


Luister hier naar De Wandelende Tak van 15 januari 1985.

 

 

 

1 reactie Post a comment
  1. Apr 18 2016

    Onze ‘beschaving’ heeft al wat aangericht. Wat de Inuït betreft: ga ook eens in Kopenhagen kijken. Om maar iets te noemen. Of iets verder weg in Arizona, bij de Navajo’s. Vul verder zelf maar in.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: