Skip to content

25 maart 2016

M van Ad Mortem

Door Walter Slosse (1947-2016)

Ad mortem festinamus peccare desistamus.

We hurry towards death, let us desist from sin. 

Vita brevis breviter, in brevi finietur,
mors venit velociter quae neminem veretur.
Omnia mors perimit et nulli miseretur.

Life is short, and shortly it will end;
death arrives faster than anyone fears.
Death annihilates all and has mercy with no-one.

Cuncti reges seculi et in mundo magnates
advertant et clarici omnesque postestates
fiant velut parvuli dimitant vanitates.

All earthly kings, all mighty men of this world must change,
And the clerics and all powerful officials
have to become like children, renouncing vainglory.

 

Zwarte Madonna van MontserratAd Mortem Festinamus is één van de liturgische teksten uit het LLibre Vermell, een manuscript uit de 14e eeuw dat wordt bewaard in het bedevaartsoord van Montserrat nabij Barcelona. Het manuscript dankt zijn naam aan de rode fluwelen band waarmee het in de kloosterbibliotheek wordt bewaard en is tot op vandaag een inspiratiebron voor de vertolkers van de oude muziek. Zoals voor de Catalaanse musicus Jordi Savall die in 1979 samen met zijn groep Hesperion XX voor een prachtige opname zorgde van deze liederen die gewijd zijn aan de verering van de Zwarte Madonna van Montserrat.

Het zwarte houten Madonnabeeld is nog altijd een trekpleister voor de duizenden pelgrims die jaarlijks het Benedictijnse klooster van Montserrat bezoeken. Aan het einde van de 14e eeuw hebben de monniken de gebeden, preken en verslagen van mirakels verzameld om die aan te bieden aan de pelgrims. Opvallend is het zowel profane als religieuze karakter van deze liederen waarop ook werd gedanst door de pelgrims die de nacht doorbrachten in de kerk van de Heilige Maria van Montserrat.

Klooster van MontserratDat de Engelse vertaling van de Latijnse teksten wel voor enkele hoofdbrekens zorgt, maakt Dick Wursten duidelijk op zijn webstek over het Llibre Vermell. Bovendien wijst hij op het universele en volkse karakter van deze pelgrimsliederen. Maar de monniken hadden ook een verborgen agenda, want om de nogal losbandige pelgrims in het gareel te houden, werden de populaire volksliederen “voorzien van religieus verantwoorde teksten”.

Verbazingwekkend noemt Dick Wursten de “wereldse associatie” die de Mariale dansliederen oproepen in het Llibre Vermell, met zijn 127 perkamenten prachtig versierde folio’s.

“Het zijn geen brave gestileerde bewegingen rond Maria, maar uitbundige, echt lichamelijke dansen rond of ter ere van de Zwarte Madonna. Sacrale dansen dus.”

LLibre VermellHet is een standpunt dat ook op 11 september 1981 door Jordi Savall werd vertolkt in het VPRO-programma Muziek op Vier, waarin hij sprak over het volkse karakter van het Llibre Vermell, waarvan de opname met zijn groep Hesperion XX vandaag nog altijd op CD beschikbaar is. Hij weerlegde ook de kritiek op zijn interpretatie omdat die “te vrolijk en te levendig” zou zijn.

“Te vaak wordt religieuze muziek uit het verleden met hedendaagse criteria beoordeeld. Ook vergeet men dat het religieuze karakter in Spanje verschillend is van de wijze waarop religiositeit in het noorden van Europa wordt ervaren. Er zijn voorbeelden in Andalusië waar de kerkdienst ook verweven is met profane gevoelsuitingen, zoals in de Dans van de Dood, een zeer ritmische dans. Het staat vast dat sacrale en profane elementen altijd met elkaar waren verweven in de kerk.”


Luister hier naar Jordi Savall op 11 september 1981 in gesprek met Walter Slosse op Radio 4 over het het Llibre Vermell.

In dit programma wees Jordi Savall op de invloed van de volksmuziek op de religieuze muziek. Voor hem is de volksmuziek een synthese van de ziel van het volk en het is ook de brug tussen heden en verleden. Voor de komst van radio en tv bijvoorbeeld, maakten de mensen in de dorpen vroeger hun eigen muziek, die eeuwenlang mondeling werd overgeleverd. Niettegenstaande voortdurende aanpassingen en veranderingen, kan men in die volksmuziek nog altijd de sporen vinden van het verre verleden. Waarmee Jordi Savall bedoelde dat de volksmuziek voldoende indicaties bevat voor de hedendaagse interpretatie van de “oude” religieuze muziek.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: