Skip to content

5 januari 2016

M van Mediocratie

Door Walter Slosse (1947-2016)

MoyennevilleIn zijn laatste boek La Médiocratie, schrijft de Canadese filosoof Alain Deneault dat “en politique comme dans les entreprises, les médiocres ont pris le pouvoir”. De middelmaat is de norm geworden, zowel in de politiek als in het bedrijfsleven. Het is een “révolution anesthésiante” die de mensen verdooft waardoor zij in het gareel lopen van de “médiocratie”. Als ja-knikkers, zonder nog kritische vragen te durven stellen. Mediocratie is een bedreiging voor de democratie. Ook de Nederlandse cultuurfilosoof Rob Riemen spreekt van “georganiseerde domheid”. In een interview met het Belgische weekblad Knack wijst hij op de “passiviteit van de hedendaagse jongeren”. “Als wij eruit stappen, stappen anderen er wel weer in”, zeggen ze, “en dan verliezen we onze baan”. Welkom in Moyenneville, een stad die al bestaat in Frankrijk.

MediocratieIn een gesprek met het Franse weekblad Télérama legt Alain Deneault uit dat “médiocratie” eigenlijk een nieuw woord is voor een regime waarin “la moyenne” of de middelmaat de norm is geworden. Met een korte terugblik op de geschiedenis van het kapitalisme sinds Karl Marx, komt hij snel tot de conclusie dat in het huidige bedrijfsleven de loontrekkers inwisselbaar zijn geworden. “L’objectif est de rendre les gens interchangeables au sein de grands ensembles de production qui échappent à la conscience d’à peu près tout le monde”. Terzelfdertijd dook sinds Margaret Thatcher het fenomeen op van de “gouvernance”. De neoliberale aanpak om de overheid te privatiseren en in dienst te stellen van het bedrijfsleven.

In dergelijk regime is de politiek herleid tot “problem solving”, het zoeken naar een oplossing op korte termijn, zonder dat een debat nog ter sprake komt over oplossingen op langere termijn. De burger is herleid tot een gehoorzame klant en de werknemer houdt zijn mond. Hier viert de middelmaat hoogtij, wat Alain Deneault omschrijft als “jouer le jeu”. Hoe het spel wordt gespeeld, is elke dag duidelijk. Kritiek wordt in rapporten achterwege gelaten en in het slechtste geval leidt het stilzwijgen tot corruptie.

“La corruption arrive ainsi à son terme lorsque les acteurs ne savent même plus qu’ils sont corrompus.” Deneault verwijst hiermee naar voorbeelden in bedrijven waar de werknemers niet meer weten dat ze zelf corrupt zijn geworden. Zijn kritiek is vooral gericht op universiteitsstudenten die hun onafhankelijke geest hebben ingeruild voor de bedrijfsbelangen. In 2011 bevestigde de rector van de Universiteit van Montréal deze vanzelfsprekendheid. “Les cerveaux doivent correspondre aux besoins des entreprises”, waarbij de universiteit niet alleen het bedrijfsleven moet dienen, maar het bedrijfsleven ook al in de Raad van Bestuur van de universiteit zit!

Terugkeer van EuropaDezelfde ergernis over de teloorgang van het onafhankelijke denken dat wordt uitgeschakeld door de mediocratie, het spel van de middelmaat waarin alle neuzen in dezelfde richting wijzen, wordt vertolkt door Rob Riemen. Deze Nederlandse schrijver en filosoof richtte vijfentwintig jaar geleden het Nexus Instituut op, dat ook een tijdschrift uitgeeft. N.a.v. het zilveren jubileum van Nexus verscheen het boek De Terugkeer van Europa, met diverse essays over het verleden van het Europese continent.

“Het ideaal van de universitas, gericht op de ontwikkeling van een cultureel geheugen, welsprekendheid en morele en historische kennis, is verlaten. In de plaats zijn de verwetenschappelijking en de vereconomisering gekomen. De kwaliteit van het bestaan is daar de dupe van, met als gevolg de grote geestelijke leegte van vandaag. Massacultuur en massademocratie heersen. Denkers hebben plaats moeten ruimen voor opiniemakers, en de flauwekul overheerst overal.” Zo legt Rob Riemen de vinger op de wonde in het weekblad Knack waarmee hij tot de dezelfde conclusie komt als zijn Canadese collega Alain Deneault.

Met massademocratie bedoelt Riemen niet meer of niet minder mediocratie (*). Hoewel de term er niet meteen toe doet, want het gaat tenslotte om de gevolgen van wat de middelmaat in onze samenleving teweeg brengt. “Vandaag hebben we aan de ene kant degenen die vooroplopen in wetenschap en techniek, talen spreken en internationaal aan de bak komen, en anderzijds een steeds groter wordende onderklasse van mensen die die kansen niet hebben en niet zo slim zijn. Die mensen zijn bang, en stemmen op populistische partijen die hen beloven dat ze de verloren zekerheid zullen teruggeven. Het cement dat daar vanouds tussen zat – de wereld van de burgerij en de sociaaldemocratie – is er niet meer, en dat is gevaarlijk.”

In het Noord-Franse Moyenneville kreeg het extreemrechtse Front National tijdens de laatste verkiezingen 40,64 % van de stemmen.

Stoelen

(*) De term mediocratie werd in 2011 al gebruikt door Chris van der Heijden in een artikel in De Groene Amsterdammer.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: