Skip to content

30 juli 2015

B van Blehmuzika

Door Walter Slosse (1947-2016)

BrasslandsVan 3 tot 9 augustus 2015 wordt het kleine Servische stadje Guča weer overspoeld door honderdduizenden bezoekers die het jaarlijkse trompetfestival bijwonen dat in 1961 voor het eerst werd georganiseerd als hommage aan de blehmuzika. In 1987 en 1989 werd door het VPRO-programma De Wandelende Tak ruim aandacht besteed aan deze koperblaasmuziek van de Balkan. Zoals vóór de burgeroorlog heeft het Festival van Guča zijn nationalistische trekjes behouden en blijft de strijd tussen de “witte” en de “zwarte” orkesten ook actueel. Die concurrentie tussen de zigeuners en niet-zigeuners komt ook aan de orde in de documentaire Brasslands. Het is een film uit 2013 die werd samengesteld door 10 regisseurs die de deelname hebben gevolgd van de Amerikaanse Zlatne Uste Balkan Brassband aan het festival in Guča tijdens de 50e editie in 2010.
Ongetwijfeld hebben Emir Kusturica met zijn No Smoking Orchestra en Goran Bregović een grote rol gespeeld in de internationale belangstelling voor de blehmuzika, die inmiddels ook wordt “vernieuwd”. De versie van de Servische Dejan Petrović Big Band in 2011 met Smoke on the Water van Deep Purple mag als voorbeeld gelden van de fusie tussen de traditionele trompet en de elektrische gitaar. In 2006 maakte Dušan Milić de speelfilm Gucha (geproduceerd door Emir Kusturica) over de strijd tussen strijd tussen de “blanke” Servische blaasorkesten en de zigeunerorkesten uit het zuiden van Servië. Afgezien van het hoge Bollywood-gehalte van de film, is het optreden van Marko Marković, in de rol van Romeo die achterna gezeten wordt door de vader van Julia, een schitterend voorbeeld van de oorspronkelijke trompettraditie op de Balkan. Samen met zijn vader, Boban Marković, treedt Marko Marković ook op tijdens de 55e editie van het Festival van Guča.

Tot de val van het Ijzeren Gordijn bleef de blehmuzika zo goed als verborgen voor het westerse publiek. Toch waren er in 1987 al concerten geweest in Duitsland en Nederland van het Zuid-Servische blaasorkest van Jova Stojiljković, dat door de meer open politiek van het communistisch regime in Joegoslavië wel naar het buitenland kon reizen. Het VPRO-programma De Wandelende Tak greep toen de kans om voor het eerst een concert van blehmuzika op de Nederlandse radio uit te zenden. Dit legendarische eerste optreden van een blaasorkest uit de Balkan werd op 5 juni 1987 in Arnhem georganiseerd door het toenmalige VPRO Festival, een initiatief dat deel uitmaakte van de ledenwerving van deze Nederlandse omroep.

Luister hier naar een aflevering van De Wandelende Tak op 4 juni 1987, waarin het concert door het Jova Stojiljković Orkestar werd aangekondigd, met commentaar van Gordana Petkov die als tolk voor de begeleiding van de musici zorgde.

 

Luister hier naar het concert van 5 juni 1987 in Arnhem van het Jova Stojiljković Orkestar.


De ontmoeting met het Jova Stojiljković Orkestar was voor De Wandelende Tak een rechtstreekse aanleiding om een bezoek te brengen aan het Festival van Guča. In dit kleine stadje in de streek van Dragačevo, werd vanaf 1961 de Servische blaastraditie nieuw leven ingeblazen door de organisatie van een jaarlijks trompetfestival. Dit festival groeide uit tot een indrukwekkende bijeenkomst van ruim honderdduizenden bezoekers die elk jaar in augustus de wedijverende blazersgroepen komen toejuichen.

In gezelschap van Gordana Petkov was in De Wandelende Tak van 8 oktober 1987 een verslag te horen van een bezoek aan het Festival van Guča.

 

Op een podium tegen de rotswand was een grote foto van Tito opgesteld. De sfeer op de grote weide was gezellig en er was zelfs een draaimolen voor de kinderen. Plots klonken kanonsalvo’s uit het bos. Onze gids vertelde dat dit hoorde bij de traditie van het festival. Ik begreep toen niet wat de Serviërs daarmee bedoelden, tenzij dat het zeker een uiting was van patriottisme. Maar eens het portret van Tito in Joegoslavië enkele jaren later was verdwenen, is duidelijk geworden hoe de Balkan in een bloedbad kon veranderen. In 1987 was het nog allemaal peis en vrede op de festivalweide in Guča. Of toch niet, want aan het eind van het festival, toen de winnaars bekend werden gemaakt, gingen twee orkesten met elkaar op de vuist. Was dit een voorbode?
(WS)

Wie in Guča wint, krijgt de Gouden Trompet, de publieksprijs van van het festival. Die eer viel in 1980 Svetozar Lazovič te beurt en in 1985 werd hij bekroond met de belangrijkste prijs van het festival, de Eerste Trompet. Na het succes van het zigeunerorkest van Jova Stojiljković in 1987, besloot De Wandelende Tak om opnieuw een Servisch blaasorkest naar Nederland uit te nodigen. Er werd gekozen voor het orkest van Svetozar Lazovič, geen zigeunerorkest maar een orkest van Servische boeren. Want er loopt wel een scheidslijn in de blehmuzika tussen de zigeuners uit het zuiden en de niet-zigeuners uit het westen van Servië.

In De Wandelende Tak van 16 maart 1989 werd het optreden van het orkest van Svetozar Lazovič aangekondigd met een bijdrage van Radmila Trifunović, een medewerkster van Radio Belgrado, die de geschiedenis van de Servische trompettraditie in kaart bracht.

 

Na de Eerste Wereldoorlog ontstonden de eerste georganiseerde bleh-orkesten van Servische boeren in Dragačevo. De populariteit van de trompet bij de hele Servische bevolking werd zonder twijfel in de hand gewerkt door de muzikale opleiding die de dienstplichtigen kregen in het Servische leger. Op veel gedenkstenen uit de tweede helft van de 19e eeuw staan Servische soldaten met een trompet afgebeeld. Tijdens de Balkan- en beide Wereldoorlogen is de trompet het symbool geworden van het Servische verzet tegen de vijand. Blehmuzika is een vertaling van het Duitse Blechmusik.

Het optreden van het orkest van Svetozar Lazovič in maart 1989 ging gepaard met de uitgave van een eerste CD van de VPRO en De Wandelende Tak, met het symbolische nummer CD VPRO 001. De opname vond plaats in een tent in het Servische dorpje Rupeljevo (Požega) op 18 en 19 januari 1989. De Wandelende Tak zorgde voor een opname met digitale apparatuur (een primeur) met ondersteuning van twee technici van Radio Belgrado. Voor de muziekregie zorgde Dragan Knežević, een componist die voor het orkest regelmatig arrangementen en nieuwe composities schreef.

In het kleine dorp nabij een boerderij was een tent opgesteld. De apparatuur hadden wij in de huiskamer geplaatst van de boerderij. Elke ochtend begon met een ritueel van enkele glazen slivovitsj en pikzwarte koffie. Telkens de muzikanten het te koud kregen in de tent, werd er pruimenjenever bijgeschonken. Als een generaal commandeerde Dragan Knežević zijn bleh-muzikanten, die bij de minste valse noot opnieuw moesten beginnen. De tweede dag werd besloten met een speenvarkentje dat werd geroosterd op een houtvuur onder een stralende blauwe hemel.
(WS)

Het optreden van het orkest van Svetozar Lazovič in Paradiso Amsterdam werd rechtstreeks uitgezonden op Radio 4 op 22 maart 1989. Op 7 september 1989 liet De Wandelende Tak een compilatie horen van dit legendarische concert, heruitgezonden in De Wandelende Tak van 23 augustus 2008.

 

Door het Festival van Guča werd de blehmuzika niet alleen tot de nationale muziek van Servië verheven, maar werden ook enkele regels vastgelegd die van invloed zijn op de huidige samenstelling van de groepen. Zo moet een bleh-ensemble bestaan uit 8 tot 10 musici, met volgend instrumentarium: 3 truba’s (trompetten, maar eigenlijk flũgelhorns), 3 of 4 tenoren (tuba’s), 1 bastuba en 1 bubanj (grote trom met bekken). De invloed van het festival heeft geleid tot een gemeenschappelijk repertoire van de West-Serviërs en de Rom-zigeuners.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: