Skip to content

1 juli 2015

N van Nehalennia

Door Walter Slosse (1947-2016)

Tour Zélande 2015Op zondag 5 juli 2015 eindigt de tweede etappe van de Tour de France op het Zeeuwse eiland Neeltje Jans. Vandaag bekend als pretpark, was Neeltje Jans voorheen het werkeiland tijdens de bouw van de Oosterscheldekering. Een onderdeel van de deltawerken in Nederland, om rampen zoals de watersnood van 1 februari 1953 in Zeeland in de toekomst te voorkomen. De naam van het werkeiland, waar de enorme peilers van de Oosterscheldekering werden gebouwd, is ontleend aan de zandbank waarop in de 18e eeuw het schip Neeltje Jans was vastgelopen. Maar achter de naam Neeltje Jans schuilt het grote mysterie van de godin Nehalennia.

Nehalennia was de beschermgodin die in de 2e en 3e eeuw werd vereerd door reizigers, zeelui en handelaars bij de monding van de Schelde in Zeeland. Het bewijs is geleverd door de ontdekking van votiefstenen met een afbeelding van de godin Nehalennia. Die behoren tot de resten van Nehalennia-tempels, waarvan de eerste in 1647 bij Domburg is gevonden. In 1970 vond een visser nabij Colijnsplaat een compleet Nehalennia-altaar in zijn netten en dat was het sein voor verder gericht onderzoek naar de resten van tempels uit de Romeinse tijd. In totaal zijn er 240 altaren gevonden die zijn tentoongesteld in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.

NehalenniaNehalennia wordt vaak zittend op een troon afgebeeld en met op haar schoot een fruitmand, als teken van vruchtbaarheid. Rechts van haar zit steeds een hond, als symbool van trouw. Hoe de verering ontstond is nog lang niet duidelijk want de oorsprong kan zowel Germaans als Keltisch zijn. Maar dat deze moedergodin op veel bijval mocht rekenen tijdens de Pax Romana, bewijzen de inscripties op de altaren. Die waren eigenlijk een geschenk van de reizigers voor de godin als dank voor een behouden reis. Zeker voor zeevaarders was Nehalennia een beschermster en het is dan ook niet toevallig dat juist aan de monding van de Schelde zoveel sporen van deze cultus zijn teruggevonden.

Zo luidt een inscriptie: “voor Nehalennia heeft Marcus Exingius Agricola, burger uit Trier, zouthandelaar in Keulen, zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden”. Naast dit bedankbriefje, stond op de altaren vaak de standaardformule V.S.L.M., de afkorting van “Votum solvit libens merito”. Wat hetzelfde betekent als “heeft zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden”.

Neeltje JansDoor de stijging van de zeespiegel werd vanaf het jaar 300 het hele kustgebied onbewoonbaar en verdwenen de tempels in de golven. Tot op vandaag wordt er nog steeds naarstig naar overblijfselen gezocht en voor de Zeeuwen blijft Nehalennia een symbool van bescherming tegen de krachten van de zee. De Oosterscheldekering staat er ook niet voor niets, als gevolg van de dijkbreuken in 1953 die aan 1830 mensen het leven heeft gekost. In de volksmond verbasterde Nehalennia tot Neeltje Jans, die in Zeeland nog steeds geliefd is.

ColijnsplaatIn 2004 werd in Colijnsplaat een replica van een Gallo-Romeinse tempel gebouwd, die ook in een pretpark niet zou misstaan. Voor de Zeeuwse fluitspeler Jules Bitter was deze reconstructie aanleiding voor het componeren van een Nehalennia Suite, die hij ook zelf uitvoerde. In een uitzending van het VPRO-programma De Wandelende Tak op 19 september 2005, vertelde Jules Bitter uitgebreid over de nog steeds actuele betekenis van deze Keltische-Germaanse moedergodin die de Romeinen met rust lieten ten tijde van de Pax Romana.

Luister hier naar Jules Bitter met fragmenten uit de CD met de Nehalennia Suite, in een aflevering van De Wandelende Tak op 19 september 2005.

VSLM

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: