Skip to content

9 juli 2014

2

P van Piet

Door Walter Slosse (1947-2016)

In Memoriam Piet Van Eeckhaut (10 oktober 1939 – 1 juli 2014)

Piet001grVKMet zijn flamboyant redenaarstalent verwierf Piet Van Eeckhaut niet alleen faam als advocaat, maar zorgde hij ook voor felle discussies op filosofisch vlak. Want naast zijn studies in de rechten aan de Gentse universiteit, ging hij in 1964 ook in de leer bij de moraalfilosoof Jaap Kruithof. ”De waarde en de onwaarde van wat men zegt over de waarde en de onwaarde van het gezin”, was de veelzeggende titel van zijn thesis. Als politicus was hij één van de boegbeelden van de Gentse socialisten. In 1976 werd hij schepen van Onderwijs en Toerisme in Gent en later voorzitter van de Vlaamse provincieraad. Eind jaren ’60 was Piet Van Eeckhaut de spreekbuis van de linkervleugel in de socialistische partij, die hij verweet te vaak genoegen te nemen met de verworvenheden van de klassenstrijd. In Jongerenkontakt, het jeugdmagazine van het ABVV, sprak hij daarover in 1969 met Walter Slosse, waarbij het boek De Eendimensionale Mens van Herbert Marcuse ter sprake kwam. In een terugblik van de VPRO Radio op de revolte van Mei ’68, zei Piet Van Eeckhaut in 1978 voor de microfoon van Walter Slosse dat ”het niet zal volstaan enkele bloemen tussen het westers beton te laten bloeien, om de globale wereldpolitiek op te lossen”. De terugblik op beide interviews, maken duidelijk dat Piet Van Eeckhaut “zich misschien niet in de gevaarlijke profetenmantel heeft willen hullen”, zoals hij zelf zei, maar dat het grootste deel van zijn visie op de toekomst actueel is gebleven.

Piet002grIn december 1969 werd in Jongerenkontakt, het jeugdmagazine van de socialistische vakbond ABVV een interview gepubliceerd met de toen 30-jarige Piet Van Eeckhaut. In de inleiding schreef Walter Slosse dat het gesprek werd gevoerd “bij koffie, vruchtensap en koekjes, in gezelschap van peuter Elsje, die haar bijdrage tot het onderzoek van het socialistisch alternatief zou beperken tot het stukscheuren van een Nouvel Observateur op het leestafeltje”.

In het interview pleitte Piet Van Eeckhaut voor de verwezenlijking van een “socialistisch alternatief” binnen de bestaande linkse organisaties die door een verscherpte kritische houding, “een wijziging van de bestaande machtsverhoudingen in de zogenaamde welvaartsmaatschappij zouden teweeg kunnen brengen”. Als één van de voorwaarden stelde hij dat “de arbeidersorganisaties zich moeten toeleggen op serieus studiewerk, waarin de kritiek wordt gemaakt van onze welvaartssituatie”.  Een tweede voorwaarde was het bevorderen van de “politieke mondigheid van de massa” door dezelfde organisaties.

MarcuseAanleiding tot het gesprek met Piet Van Eeckhaut in 1969 was het toen nog zeer actuele boek One-Dimensional Man van de Duits-Amerikaanse filosoof en socioloog Herbert Marcuse. Daarin kwam hij tot de conclusie dat er geen toekomstperspectief voor de kritisch-revolutionaire ideeën bestaat. Hij is van oordeel dat de mens van vandaag nog slechts in één dimensie leeft, met name die van de natuurwetenschappelijke rede, die de basis vormt van onze technologische maatschappij. Terwijl de andere menselijke dimensie, die van de ongebonden, vrij geïnspireerde geest, volkomen verdrukt en verlaten wordt. De contestatie en de kritiek blijven volgens Marcuse geldig en waardevol, maar ze hebben een absoluut abstract en machteloos karakter.

Piet003grAPiet003grBDe arbeidersklasse is te zeer in haar politieke en syndicale organisaties geïntegreerd, om nog met succes een contesterende en revolutionaire beweging tot stand te brengen. Volgens Marcuse zou een echte revolutionaire actie slechts tot stand kunnen gebracht worden door diegenen “die geen eigen belangen binnen het machtige technologische systeem hebben te verdedigen”.

Klik op de tekstkolommen voor het voor het volledige interview.

(Foto’s: Egbert Hans)

Piet003grC

Ook Piet Van Eeckhaut vond in 1969 dat de georganiseerde arbeidersbeweging “zich nog enkel bezighoudt met detailveroveringen”, terwijl de studentenbeweging “fundamentele opties tracht in te nemen”.
Een uitspraak die natuurlijk nog dreef op de golven van Mei ’68, hoewel hij eraan toevoegde dat “hij hier geen pas ontdekte dingen zal vertellen”.

Piet004grAPiet004grB“Ik ben de mening toegedaan dat het grote drama van de studentenrevolte is, dat de grote massa van de gewone mensen daar wantrouwig tegenover staat. De meeste mensen achten de studenten reeds bevoordeelden, omdat zij aan de universiteit mogen studeren. En dat is het dramatische: ik denk dat de uiteindelijke bedoeling van de studenten en die van de werkelijke arbeidersbeweging overeenkomen. Ik noem dat dramatisch, dat de arbeidersbeweging niet schijnt, niet wenst, of niet kan begrijpen wat de studenten willen. Omdat het hetzelfde is! “

“Laten we duidelijk stelling nemen voor het bestaan van de arbeidende klasse. En dat we de vage theorieën over de verdwijning van de tegenstellingen in onze maatschappij, opzij zetten. Die vage theorieën, die we zowel horen bij de verkondigers van een zonderling zogenaamd ‘socialisme moderne’ – waarbij ik me afvraag wat er dan nog van socialisme overblijft.”

Piet005grAPiet005grB“Wij staan hier voor een zeer georganiseerde welvaartsmaatschappij. En we moeten rekening houden met die zogenaamde welvaartsmaatschappij. Ik denk, dat men een kritiek zou moeten maken van de welvaartssituatie. Men zou moeten duidelijk maken aan de mensen, dat de welvaart waarin wij leven, noch wat zijn bestendigheid betreft, noch wat zijn wezenlijke essentie betreft, eigenlijk een welvaart is! Een zware economische crisis, of een langzaam afzakken van de conjunctuur, kan op een bepaald moment een einde aan deze welvaartssituatie maken.”

“Men moet vandaag zeggen: zijn de mogelijkheden van de welvaartsmaatschappij werkelijk volledig ontplooid? We moeten geen grote economen zijn om te kunnen vaststellen dat die mogelijkheden NIET uitgeput zijn ten voordele van allen! Maar voor die kritiek op de welvaart is studiewerk vereist! En dat is iets dat in de socialistische beweging op een massale manier ontbreekt. Men heeft er nog altijd teveel schrik van de zogenaamde intellectuelen. Van iemand die zich met serieus studiewerk wil bezighouden, zegt men nog altijd: wat is dat voor een verdachte, dat is ’n intellectueel zeker? Ge moogt dat gerust schrijven!”

Piet007grAPiet007grB“Trouwens, de kloof die de bevolking scheidt van de politieke wereld is gevaarlijk! Er is maar één knip van een militaire, of een zeer rechtse fascistische groep nodig, om die scheiding volledig te maken! En ’t is gedaan. Pttt! Dat maakt de putsch gemakkelijk. Maar ik zal dit zeggen, als men de contestatie als een politiek wapen zou gaan gebruiken, dan zal de reactie van rechts zeer hevig zijn. Zeer hevig! Omdat de radicalisering van de politieke linkerzijde in Europa gevaarlijk is voor de rechterzijde.”

Piet008grAPiet008grB“Mijn hoop is, dat de socialistische beweging van de toekomst, die nu aan het ontstaan is, een radicale travaillistische politiek zal voeren. Ik vind wel dat Marx nog steeds de grondlegger is van het socialisme van vandaag. En ik denk ook dat de marxistische idee een belangrijke motor zal moeten blijven – dat is precies wat ik bedoel met radicaal travaillisme – willen we geen bleekwater serveren! Maar dat wil niet zeggen, dat we een orthodoxie moeten opstellen. Mijn mening is: er zou één grote travaillistische beweging moeten ontstaan, maar dat zal zeer moeilijk zijn.”

Piet007grD

In het VPRO-programma Gods Eigen Radio van 21 juli 1978 kwam Piet Van Eeckhaut aan het woord met een terugblik op de meirevolte. Voor de microfoon van Walter Slosse zei hij, tien jaar na Mei ’68, dat “het niet zal volstaan enkele bloemen tussen het westers beton te laten bloeien, om de globale wereldpolitiek op te lossen”.

“Het belangrijkste moment van de ganse studentenrevolte is de binding geweest op een bepaald moment tussen studenten en arbeiders. Vooral in Frankrijk dan met een mislukte binding en waar de georganiseerde structuren van de arbeidersklasse naar mijn gevoel fouten hebben begaan, zowel de communistische als de socialistische en die niet hebben gezien wat er aan het gebeuren was. Er komt geen Mei ’68 meer. Wat er wel komt, naar mijn gevoel, is een verdere evolutie, en misschien een nieuwe revolutie, in het onomkeerbare proces dat er gaande is. Er komt een niet-conformistisch type van mens, met een ander soort beleving van de democratie, en er zullen daarin wellicht nog grote schokken komen.”

Mai 68“Niemand is profeet en ik wil mij niet in de gevaarlijke profetenmantel hullen. De geschiedenis herhaalt zich ook minder dan men denkt. Men zegt altijd, de geschiedenis herhaalt zich, niets nieuws onder de zon, ik geloof daar niets van. Maar laat ik mij dan toch eens in de gevaarlijke profetenmantel hullen. Als de greep van dat militair-industrieel machtssysteem nog uitbreidt, en zonder noemenswaardig verzet zijn greep nog verder kan uitbreiden, dan komen we tot toestanden waarin er misschien een nieuw fascisme komt in een wereld waarin het niet meer waard is om te leven. En dan begrijp ik die marginale randverschijnselen, dan begrijp ik de drugsgebruikers, in hun zwakte. Dan begrijp ik de mensen die eruit wegvluchten en de jongeren die voor niets meer belangstelling hebben.”

“Maar er is ook een andere weg mogelijk. Dat is dat de wereld van Mei ’68, niet voorbij is. En dat er mensen zullen zijn, met genoeg koelheid en klaarheid van geest, om tegen dat militair-industrieel systeem op te tornen. Dat de grote massa van de mensen, dan misschien zullen begrijpen dat Mei ’68 eigenlijk voor hen was gemaakt. Hoe ludiek het ook was. Een tijd die anders zal zijn, niet-conformistisch, niet gedwongen meer, niet meer geobjectiveerd in de menselijke relaties enzovoorts. Daarin ben ik een pessimist, en ik ben soms erg pessimistisch. Maar ik geloof dat men dialectisch optimist moet durven zijn in de daad. Dat men toch de kracht van de mens moet putten uit een zeker optimisme van de daad.”


Luister hier naar Piet Van Eeckhaut op 21 juli 1978 in Gods Eigen Radio van de VPRO.

 

Piet Van Eeckhaut

Foto van Piet Van Eeckhaut bereidwillig afgestaan door de Gentse fotograaf Michiel Hendryckx.

 

 

 

2 reacties Post a comment
  1. Jul 9 2014

    Misschien zal ooit blijken dat de enige weg naar geluk, wars van elke ideologie, de Wereldrede is (Hegel). De Wereldrede welke elke godsdienst, persoonlijke overtuiging van het “Grote Gelijk” e.d. overtreft, in die mate dat deze volstrekt onbelangrijk en nutteloos is. De Wereldrede die borg staat voor gewoon gezond verstand, onafhankelijk van de emotionele mens.

    Beantwoorden
  2. Spijtig, maar we kunnen er alleen maar om treuren. Maurice kende hem redelijk goed. Heeft er 1 jaar mee samen gestudeerd. Toen hij later schepen van Onderwijs werd, hadden ze regelmatig contact.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: