Skip to content

2 juni 2014

P van Pathak

Door Walter Slosse (1947-2016)

Ashok PathakOp zaterdag 7 juni 2014 wordt in de Brusselse zaal Molière van Muziekpublique een Lifetime Achievement Award uitgereikt door de Sangit Academy aan de Indiase sitarspeler Ashok Pathak. Als zoon en discipel van de legendarische Pandit Balaram Pathak is hij de laatste in de rij van een lange familietraditie die teruggaat tot de 12e eeuw.  In deze traditie bespeelt hij zowel de surbahar (bassitar) als de sitar, waarvan de originele speelstijl wordt geroemd door alle kenners en grote artiesten.

Pandit Balaram Pathak was de alom geprezen Indiase sitarspeler wiens talent zeker was te vergelijken met dat van Ravi Shankar en Vilayat Khan, maar altijd in de schaduw bleef van zijn illustere collega’s. De in 1926 geboren Balaram Pathak trad pas in 1986 voor het eerst in Europa op. In Frankrijk verscheen toen een eerste CD die werd uitgegeven door Ocora Radio France en geproduceerd door de Franse etnomusicoloog Patrick Moutal. Op 5 april 1986 gaf Balaram Pathak zijn eerste concert in Nederland, dat werd uitgezonden door het VPRO-programma De Wandelende Tak. Hij werd begeleid door zijn beide zoons Ashok Pathak (sitar) en Vinode Pathak (tabla).

Een opvallend kenmerk in het sitarspel van Balaram Pathak was de beheerste en langzame uitwerking van een raga, een belangrijke voorwaarde om de klassieke muziek van Noord-India naar waarde te kunnen schatten. Tijdens het concert van 5 april 1986 in de Mozes en Aaronkerk in Amsterdam vertolkte Balaram Pathak samen met zijn zoon Ashok de raga Sinde Bhairavi. Beiden bespeelden de sitar, een instrument dat bestaat uit een gedroogde kalebas, met daaraan een lange holle hals. Een instrument dat behoort tot de familie van de vina, het oudste snaarinstrument uit de geschiedenis van de Indiase klassieke muziek. Onder de zeven hoofdsnaren bevinden zich nog een twaalftal resonantiesnaren.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 12 december 2009, met de herhaling van de raga Sinde Bhairavi tijdens het concert van 5 april 1986 in Amsterdam.
Raga Sinde Bhairavi – Balaram Pathak (sitar) – Ashok Pathak (sitar) – Vinode Pathak (tabla)

Pandit Balaram Pathak was niet alleen een grootmeester op de sitar, maar ook een van de weinige vertolkers op de surbahar, de basversie van de sitar. Het instrument is iets groter dan de sitar en heeft minder snaren. Omdat de stemming een octaaf lager is, leent de surbahar met zijn diepe klank zich goed voor de vertolking van de langzame melodiepatronen in een raga. De surbahar is dan ook een uitermate geschikt instrument voor de uitvoering van de alaap, de langzame inleiding van een raga. Tijdens het concert van 5 april 1985 vertolkte Balaram Pathak de raga Puria en de raga Bagesri op surbahar.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 19 december 2009, met de herhaling van raga Bagesri op surbahar door Balaram Pathak, gevolgd door een gedeelte uit raga Bhupali door Balaram Pathak op sitar.
Raga Bagesri – Balaram Pathak (surbahar) – Raga Bhupali – Balaram Pathak (sitar) – Vinode Pathak (tabla)

In 1993 gaf de in Nederland wonende sitarspeler Pandit Ashok Pathak een CD uit ter nagedachtenis van zijn op 15 februari 1991 overleden vader Pandit Balaram Pathak. Op de CD The Colourful World of Pandit Ashok Pathak laat Ashok Pathak zich horen als een waardig opvolger van zijn vader, die ook zijn guru was. Net zoals bij zijn vader, is ook bij Ashok Pathak het grote concentratievermogen aanwezig dat hem in staat stelt lange alaaps met een kleurrijke opbouw te spelen. Hij gebruikt hierbij veelvuldig de meend-techniek, die kenmerkend is voor de Pathak Gharana. De meend is de glijdende melodische beweging waardoor de sitar of de surbahar het karakter van een strijkinstrument of van de menselijke stem lijkt aan te nemen. De gharana is een school waar een musicus uit voortkomt of toe behoort, ook vaak genoemd naar de plaats van herkomst. Letterlijk betekent gharana “huis” en wijst altijd op een bepaalde muziekstijl met historische achtergronden.

Op 4 april 1991 zond De Wandelende Tak een In Memoriam Balaram Pathak uit, waarin Ashok Pathak aan de hand van een aantal muziekfragmenten het buitengewone talent van zijn vader als sitar- en surbaharspeler illustreerde. Aan het programma werd ook meegewerkt door Jacques Platenkamp, sitarleerling van Ashok Pathak. Tijdens de uitzending waren ook fragmenten te horen van de door Ocora Radio France uitgegeven CD Inde du Nord – Pandit Balaram Pathak en natuurlijk werd het legendarische concert van 5 april 1986 in herinnering gebracht.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 4 april 1991 met Pandit Ashok Pathak en Jacques Platenkamp.

Pandit Ashok Pathak was de voorbije jaren vaker te gast in De Wandelende Tak. Eén van zijn optredens was live te horen tijdens De Nacht van de Raga op vrijdag 7 januari 2000 in Studio Amstel in Amsterdam. Van 20 uur tot 5 uur in de ochtend liet De Wandelende Tak opnamen horen van het Milleniumconcert op 1 en 2 januari 2000 in Parijs met ruim 20 Noord-Indiase musici die 24 uur lang raga’s vertolkten. De uitvoeringen werden toegelicht door Wim van der Meer en aan het begin van de avond zorgde Ashok Pathak voor de live uitvoering van raga Bagesri op surbahar.

Luister hier naar raga Bagesri tijdens De Nacht van de Raga van De Wandelende Tak op 7 januari 2000.
Raga Bagesri – Pandit Ashok Pathak (surbahar) – Sandip Bhattacharya (pakhawaj)

In de bakermat van de klassieke muziek van Noord-India prijkte hij als een boeket bloemen van betoverende schoonheid en vorm, beide noodzakelijke eigenschappen om de luisteraar te kunnen boeien. Terwijl de ene het leven schildert in al zijn verschijningsvormen, zijn plezier en zorgen, zijn emoties, zijn hartslag, afgestemd op de gemiddelde luisteraar, die dit alles zonder veel inspanning kan bevatten, kiest de ander het pad van de klassieke soberheid, betrouwbare zuiverheid van thema en inhoud. Daarbij nooit de eenheid in expressie uit het oog verliezend, of concessies doend omwille van de smaak van het grote publiek. (Citaat uit De Levende Legende van de Indiase Muziek, uitgegeven in Calcutta, over de Indiase sitarspeler Balaram Pathak.)

In Den Haag Centraal verscheen op 4 november 2011 een interview van Renate van der Zee met Ashok Pathak die al dertig jaar in Den Haag woont. Maar opgroeide aan het hof van van de maharadja van Cassim Bazar in Calcutta, waar zijn vader hofmusicus was.

Klik op de foto’s voor het volledige interview en verder klikken om de tekst groter te maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: