Skip to content

10 september 2013

C van Canfranc

Door Walter Slosse (1947-2016)

DSC_1549Midden in de Pyreneeën bevindt zich het gigantische Estación International de Canfranc, een megalomaan project dat werd gestart in 1853 en pas in 1928 voltooid om dwars door de Pyreneeën Frankrijk met Spanje via een spoorweg te verbinden. Het huzarenstukje was de bouw van een 8 km lange tunnel door de bergpas van Somport op 1600 meter hoogte. Daarnaast zijn er nog eens 30 andere tunnels aan beide kanten van de grens en steile hellingen waaronder een uitschieter van 43 procent. Geen wonder dat in 1970 een Franse locomotief door zijn remmen schoot en in een rivier stortte. Waarmee de verbinding Pau-Zaragoza door de Franse spoorwegen definitief werd opgedoekt.

Doctor ZhivagoJarenlang was Canfranc een echt spookstation, dat stond te vervallen en waarvan weinig mensen nog het bestaan afwisten. Nog minder mensen weten, dat het station werd gebruikt als decor voor de film Dr. Zjivago van David Lean, waarvan een groot deel in Spanje werd gedraaid tijdens de Franco-dictatuur. Toen tijdens de opnamen de  Internationale moest worden gezongen, kwam de Spaanse geheime politie meteen aangesneld om de Spaanse figuranten in de gaten te houden.

DSC_1582In 2000 flakkerde de belangstelling voor het station van Canfranc ineens op, toen een Spaanse buschauffeur tussen de rails een bizarre vondst deed. Daar trof hij een stapel doorweekte douaneformulieren aan uit de Tweede Wereldoorlog. Daaruit bleek dat het station een belangrijke rol had gespeeld in de doorvoer van 87 ton van de Joden gestolen goud, dat als ruilmiddel werd gebruikt voor het door de nazi ’s begeerde wolfraam en ijzererts uit Spanje en Portugal. Alle details over deze deal tussen Hitler en Franco beschreef de Spaanse journalist Ramón J. Campo in zijn boek Het goud van Canfranc.

Canfranc IMG_9736Op 8 mei 2003 werd in de VPRO-documentaire Urubicha een bijdrage uitgezonden van Wil Heijens, met haar verslag van haar bezoek aan het spookstation en waarin zij ook de ontdekking van de oude douanedocumenten op de rails ter sprake bracht. Door het uitvallen van de spoorverbinding tussen Oleron-Canfranc in 1970, was er een dagelijkse lijndienst in het gelegen geroepen met buschauffeurs in vaste dienst. Eén van hen was Jonathan Diaz, die op een novemberdag in 2000 zijn bus had geparkeerd bij het oude station.

Hij ligt voor op zijn schema, dus een mooie gelegenheid om de benen te strekken. Ondanks een hardnekkige regen loopt hij wat rond over het onkruidveld bij de industriële zone, waar hij, tussen de verroeste rails, een paar stapels doorweekte paperassen vindt, weggesmeten door een dief waarschijnlijk, na een inbraak in een van de leegstaande spoorwegkantoren. Flinterdunne doorslagen van oude douanedocumenten zo te zien… Zoals de inwoners van het grensgebied heeft Diaz weleens spannende verhalen gehoord over nazi-goud. En wat hij nu moeizaam ontcijfert is de volgende tekst: “3 juli 1943. Doorvoer 1,8 ton goud. Ingevoerd: 1,6 ton goud”. Op dat moment, vertelde hij later, had hij even het gevoel, dat hij geen doorweekt formulier, maar een stuk wereldgeschiedenis in zijn hand hield.

Canfranc - L'or des nazisHurkend tussen de rails achter het legen station, graaide hij als een haas al die paperassen bij elkaar. Eenmaal thuis gaat hij op onderzoek uit, maar elk spoor loopt dood. Hij komt geen stap verder… en krijgt zelfs op een haar na een proces wegens diefstal aan zijn broek! Waarna hij de documenten tenslotte maar aan een journalist uit Arágon geeft. De al eerder genoemde Ramón J. Campo, die over veel betere bronnen beschikt en nu op zijn beurt een onderzoek instelt. Wat zal resulteren in “Het goud van Canfranc”. En daarin wordt de hele zaak uit de doeken gedaan – alles over de nazi’s, het goud, de collaboratie, de schande. Maar ook over anoniem gebleven helden, die nu dankzij Campo hun naam terugkrijgen: de koelbloedige guardia civil Salvador García bijvoorbeeld – met gevaar voor eigen leven zette hij honderden vluchtelingen in Canfranc op de trein naar Madrid. En iemand als Albert Le Lay, chef van de Franse douane in Canfranc – op het laatste nippertje ontsnapte hij aan de Gestapo, nadat hij twee jaar lang verzetsmensen en wapens in dubbele bodems onder de treinstellen over de grens had gesmokkeld…

Luister hier naar Urubicha van 8 mei 2003 met een bijdrage van Wil Heijens over Canfranc, gepresenteerd door Marianne Lange.

IMG_9663Vandaag is het Spaanse gedeelte van de spoorlijn weer in gebruik genomen met twee treintjes per dag naar Zaragoza. Ook het 241 meter lange station, net iets korter dan de Titanic, die in 1912 ook al geen lang leven beschoren was, wordt inmiddels gerestaureerd. Er vinden nu ook bezoeken plaats onder leiding van een gids die niet nalaat er toeristische propaganda voor Aragón aan toe te voegen, dat graag zijn uitstekende skigebieden wil promoten. Aan de roestige pylonen hangen nog steeds stukken van de bovenleiding, want vanaf 1928 werd al met elektrische locomotieven gereden.

Het station van Canfranc is ook het onderwerp van recente kortfilm Lo saben los bosques (The forest know it) van Marisa Tajada, met een scenario van Werner Schrul over de diefstal van een lading nazi-goud op 16 juni 1943.

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: