Skip to content

29 juli 2013

S van Shakuhachi

Door Walter Slosse (1947-2016)

ShakuhachiHet ontbreekt bij westerse musici niet aan belangstelling voor de shakuhachi, de Japanse bamboefluit. Het bewijs wordt geleverd door The European Shakuhachi Society die regelmatig een Summer School organiseert, waar zowel liefhebbers als professionele musici zich in de geheimen van de shakuhachi kunnen verdiepen. Dit jaar vond die plaats in de Catalaanse hoofdstad Barcelona en in 2009 werd die georganiseerd in de Nederlandse stad Leiden, waarvan in het wereldmuziekprogramma De Wandelende Tak een vijfdelige serie werd uitgezonden. Kees Kort, de bezieler van het Nederlands Shakuhachi Genootschap Kaito, belichtte daarin de enorme diversiteit van het instrument dat inmiddels ook zijn weg vond naar de jazz en geïmproviseerde muziek.KomusoDe shakuhachi is een bamboefluit met een eeuwenoude traditie in Japan, die teruggaat tot in China. Lange tijd heeft die een rol gespeeld bij rituelen van boeddhistische monniken die rondtrokken door Japan en bedelend en spelend in hun levensonderhoud voorzagen. Ze werden komuso genoemd, of monniken van de leegte. Er ontstond een speciaal repertoire dat sterk verbonden was met meditatieve en spirituele technieken en rituelen. Naarmate de binnenlandse politiek in Japan in de 17e eeuw chaotischer werd, werd ook de macht van veel krijgsheren groter en ging de shakuhachi ook een politieke rol spelen: door het traditionele hoofddeksel van de monniken, de tengai, konden omstanders hun gezicht niet zien. Soms werden ze daarom door de heersende machthebbers gebruikt als spionnen, in ruil voor voorrechten als vrij rondreizen. De sekte werd verboden toen deze intriges bekend werden en korte tijd werd zelfs de shakuhachi geheel verboden, maar dat bleek niet houdbaar. Toen ontstond de eerste seculiere school: de Kinko-school, genoemd naar de oprichter ervan, Kinko Kurosawa. Het tot dan toe bekende repertoire werd verzameld en kreeg de naam honkyoku, of oorspronkelijke muziek.

Shakuhachi 3Hoe simpel het instrument ook is (een holle bamboebuis van ongeveer 54 centimeter met 5 flinke vingergaten en een schuine rand aan het uiteinde waarop je moet blazen om geluid te produceren), zo moeilijk is het om er geluid uit te krijgen en er vervolgens ook muziek op te maken. Om dat te leren moest je vroeger naar Japan gaan en een meester zien te vinden die les gaf vanuit een traditie of school. Vooral door de verbreiding via het internet zijn er tegenwoordig overal spelers en zelfs leraren te vinden. Sinds enige jaren bestaat er een Europese Shakuhachi Society die jaarlijks een Summer School organiseert in een Europees land. Een kans voor studenten uit heel Europa om een aantal dagen lessen en workshops te volgen van grote namen in de wereld van de shakuhachi.

Tijdens de Summer School in Leiden in 2009 werd ook aandacht gegeven aan de combinatie van de shakuhachi met andere muziekinstrumenten zoals blokfluit, saxofoon en klarinet. Eén van de gasten was klarinettist Frans Moussault (met zijn artiestennaam Muso), docent aan het Amsterdams conservatorium, die al meerdere muzikale projecten in samenwerking met de Japanse shakuhachispeler Ray Jin op zijn naam heeft staan.

Steve Cohn Er was ook een bijdrage van de Nederlandse cellist Ernst Reijseger die samenspeelde met de Amerikaanse shakuhachispeler en jazzpianist Steve Cohn. Afkomstig uit de jazzscene van San Francisco, studeerde hij o.a. piano en later shakuhachi, dat hij als jazzinstrument gebruikt om te improviseren.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 3 oktober 2009 met het eerste deel van het verslag van Kees Kort over de Shakuhachi Summer School in Leiden.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 10 oktober 2009 met het tweede deel van het verslag van Kees Kort over de Shakuhachi Summer School in Leiden.

Yoshio KurahashiAndere gasten tijdens de Summer School in Leiden waren Yoshio Kurahashi, Gunnar Linder, Peter Hill, Vlastislav Matousek en Thilo Burdach. De voorbije jaren heeft Yoshio Kurahashi een aantal concerten gegeven in Nederland en workshops geleid voor studenten van het Nederlands Shakuhachi Genootschap Kaito. Hij behoort tot de grote shakuhachi-meesters van de wereld. Zijn vader was leerling van de in Japan bekende en legendarische shakuhachi-meester Jin Nyodo, die ook wel de laatste komuso wordt genoemd.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 17 oktober 2009 met het derde deel van het verslag van Kees Kort over de Shakuhachi Summer School in Leiden.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 24 oktober 2009 met het vierde deel van het verslag van Kees Kort over de Shakuhachi Summer School in Leiden.

Gorô YamaguchiGunnar Jinmei Linder, afkomstig uit Zweden, is een vertegenwoordiger van de Kinko-traditie die in Japan les gekregen heeft van de in 1999 overleden Gorô Yamaguchi en in Japan officiëel benoemd tot Living National Treasure. Peter Hill wordt gezien als een van de vooraanstaande spelers buiten Japan in de honkyoku- en zen-stijl. Vlastislav Matousek uit Tsjechië, is een componist, etnomusicoloog en shakuhachispeler, die al vele jaren in Praag ook Summer Schools organiseert. Thilo Burdach houdt de traditie hoog van de in Japan bekende en zeer gewaardeerde Koku Nishimura, die de shakuhachi als een zen-instrument heeft ontwikkeld.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 31 oktober 2009 met het vijfde deel van het verslag van Kees Kort over de Shakuhachi Summer School in Leiden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: