Skip to content

11 juli 2013

T van Tamashek

Door Walter Slosse (1947-2016)

Festival in ExileVorige maand ontving Manny Ansar op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in Genève de Freemuse Award, als hulde voor zijn inzet als directeur van het Festival au Désert, dat hij samen met een collectief van Touareg-musici in 2001 heeft opgericht. Dit festival dat jaarlijks plaats vond in de woestijn van het noorden van Mali, kreeg een grote betekenis als symbool van de verbroedering tussen Afrikaanse en westerse musici.  Door het oprukkende geweld van de moslimfundamentalisten in de Sahel kon het festival dit jaar niet doorgaan en werd het een “festival in ballingschap”. Door het Festival au Désert verwierf de muziek en cultuur van de Touaregs ruimere bekendheid in Europa. Boegbeeld werd de groep Tinariwen, die behoort tot de Tamashek, een van de Berberstammen in de Sahara die het Kel Tamashek spreken.

Over de achtergronden van de Berbercultuur en de ontstaansgeschiedenis van de groep Tinariwen schreef Jair Tchong op 28 maart 2007 een verhelderend artikel in De Groene Amsterdammer, waarin hij uitlegt hoe het nomadische bestaan van de Touaregs voortdurend onder druk staat.

Niet alleen om de gebruikelijke politieke en sociaal-culturele redenen, maar ook vanwege ecologische oorzaken. Door de oprukkende woestijn worden vruchtbare gronden steeds schaarser. Periodiek vallen er gewapende conflicten te betreuren, vaak in directe samenhang met hongersnood en wanhoop. In 1973 zorgde een immense droogte ervoor dat veel Toearegs Mali ontvluchtten, richting Algerije, Mauritanië, Libië en Burkina Faso. Ook in de jaren negentig voerde men een verbitterde strijd met het Malinese leger.

Festival au Desert 2Het Festival au Désert komt deels ook voort uit een in 1996 in Timboektoe gesloten bestand en huldigt nog steeds de Vlam van de Vrede toen in dat jaar 3000 vuurwapens publiekelijk werden verbrand als symbool van de verzoening tussen de nomadische en sedentaire bevolking in de zuidelijke Sahara. Inmiddels in het conflict weer in alle heftigheid opgelaaid en kan men sinds 2012 spreken van een Malinese Burgeroorlog, waarbij verschillende islamistische en nationalistische rebellengroeperingen niet alleen het Malinese regeringsleger, maar ook elkaar onderling bestrijden. Het gevolg was een  een internationale interventie door Frankrijk in januari van dit jaar.

Naast de nationalistische Toeareg-beweging die strijdt voor een eigen Toeareg-staat in het noorden van Mali, zijn er nu ook de islamistische rebellen die het liefst heel Mali willen controleren. Voorstanders van de sharia en tegenstanders van elke vorm van vrije meningsuiting, waardoor het Festival au Désert op de vlucht moest slaan, zijn de deze moslimfundamentalisten nochtans minder samenhangend dan wordt verondersteld. Althans volgens Afrika-historicus Baz Lecocq van de Gentse Universiteit die in een artikel van 22 januari 2013 in De Wereld Morgen verklaarde dat het niet uitmaakt  “van waar of wie de wapens ook komen, de burgerbevolking lijdt altijd”.

In betere tijden bezocht de Nederlandse DJ Horst Timmers (aka mps PILOT) verschillende keren het Festival au Désert, waarvan hij verslag uitbracht in het VPRO-programma De Wandelende Tak. Over zijn reis naar het festival in 2003 is een uitgebreid verslag te lezen op zijn webstek Global Grooves. Daarin schetst hij niet alleen een goed beeld van het festival, maar gaat ook nader in op de cultuur en muziek van de Touaregs.

TamashekDeze bij ons zo gangbare naam is Arabisch voor “hen die door God verstoten zijn”. Tamashek is de eigen naam voor dit nomadische volk. De cultuur van de Tamashek is al eeuwenlang in gevaar door oorlogen, veroorzaakt dor koloniale mogendheden en andere machtsliefhebbers. Maar er is ook nog de nietsontziende, steeds verder uitdijende Sahara. Begin jaren zeventig en tachtig zorgde de woestijn voor droogtegolven, die er ook toe leidden dat steeds meer Tamashek zich genoodzaakt zagen zich voorgoed op één vaste plek te vestigen. Dat betekent dat hun cultuur (en dus hun muziek) van aard verandert. Deze “desert blues” doet denken aan het gitaarspel van Jimi Hendrix en de delta blues van Robert Johnson.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 3 maart 2003 met Horst Timmers over zijn ontmoeting met de Tamashekgroepen tijdens het Festival au Désert.

Manny AnsarHet Festival au Désert werd jaarlijks in januari in de buurt van Timboektoe georganiseerd. In een interview met Ceasefire Magazine van 23 januari 2013 sprak Manny Ansar, de stichter en directeur van het festival, nog de hoop uit dat het misschien mogelijk zou zijn om het festival als een karavaan door door de Sahara te laten reizen. Niet alleen door gebrek aan diplomatieke steun moest  men dit plan laten varen, want ook de dreiging van de moslimextremisten is niet denkbeeldig. Tijdens hun inval in Timboektoe hebben zij trouwens materiaal vernietigd van het festival omdat zij muziek als godslasterlijk beschouwen.

Op 23 februari 2004 bracht Horst Timmers opnieuw verslag uit in De Wandelende Tak van een reis naar het Festival au Désert. Ook daarover is meer te vinden op een pagina van Global Grooves.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 23 februari 2004 met een muzikaal reisverslag van Horst Timmers.

Super OnzeTijdens zijn bezoek aan het Festival au Désert in 2003 ontmoette Horst Timmers de groep Super Onze de Gao, ook bekend als Takamba Super Onze. In de jaren daarna zorgde hij voor de promotie van deze opmerkelijke musici met de organisatie van een een concerttoer en de uitgave van een CD op het label Two Speakers Records.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: