Skip to content

7 juni 2013

Z van Zeemeermin

Door Walter Slosse (1947-2016)

Zeemeermin in TomatensausOp 26 mei 2013 keken 3,6 miljoen Amerikanen naar de zender Animal Planet die de kijkers bij de neus nam met de documentaire Mermaids: The New Evidence. Daarin werd verteld dat een expeditie in de Groenlandse Zee een zeemeermin had gefilmd, maar het goedgelovige Amerikaanse publiek had de aftiteling niet opgemerkt waarin stond dat het om sciencefiction ging. Ook de Nederlandse geluidskunstenaar en verhalenverteller Allard Krijger schuwt aquatische humanoïden niet en hij laat zelfs een Zeemeermin in Tomatensaus eindigen in zijn recente gelijknamige boek. Hoe fantasie werkelijkheid kan worden bewees hij in 2005 met een radioprogramma over zelfbedachte instrumenten die via een synthesizer tot leven kwamen.

In een uitzending van het VPRO-programma De Wandelende Tak op 3 januari 2005, bracht Allard Krijger verslag uit van zijn cursus sounddesign aan het Conservatorium in Groningen. De studenten kregen de opdracht een nieuw instrument te bedenken, inclusief een verhaal over de ontstaansgeschiedenis. De resultaten van deze cursus geluidskunst waren bijzonder verrassend want via de synthesizer ontstonden de charkandeh, de kuvlut en de jeuzel.

AhniaEerder had Allard Krijger zelf ook al virtuele instrumenten bedacht, zoals de ahnia.
“Bij de ahnia heb ik me proberen voor te stellen, hoe ziet het instrument er uit? Een ronde metalen ton, en daarop zijn de nagels van een griffioen (*) bevestigd. Die nagels moet je bespelen met een bepaald soort strijkstok, bespannen met haren van een maagd, want anders krijg je niet het juiste krijsende geluid. De ahnia klinkt heel erg scherp doordringend en krijsend.”
(*) De griffioen is de grijpvogel uit de Griekse Oudheid.

Met de synthesizer ontwierp Allard Krijger ook nog andere instrumenten waarvoor hij in zijn fantasie een vorm bedacht, zoals de jantree. Een langgerekte houten kist gevuld met verschillende materialen die doormidden gezaagd wordt, tot er niets meer overblijft. (Het geluid roept minder prettige herinneringen op van een bezoek bij de tandarts.)

Allard-Krijger“Het gaat bij een synthesizer niet alleen om het geluid, maar ook wat er achter ligt. Ik probeer me voor te stellen dat het instrument wel bestaat en ik heb er ook een vorm voor bedacht. Aanvankelijk leerde ik piano spelen, maar de piano kon niet het geluid maken dat ik wilde. Ik kon er te weinig lelijk geluid uithalen. Die heb ik geruild voor een synthesizer, die wel moest aangepast worden om er originele geluiden uit te halen. Het doel is iets uit te drukken, en bij mij worden dat lelijke geluiden. Onze westerse instrumenten klinken te netjes en te gepolijst, terwijl etnische instrumenten veel oorspronkelijker klinken. “

Tijdens de cursus sounddesign in Groningen in 2004 kregen de conservatoriumstudenten niet alleen de opdracht een instrument te bedenken dat niet bestaat, maar ook speeltechnieken verzinnen, een historische achtergrond en een culturele achtergrond. Zo werd de charkandeh ontworpen, met uitleg door een “allochtoon” die het instrument verder toelichtte in een “etnomusicologisch” gesprek dat door de studenten werd verzonnen, inclusief de achtergronden van een café met tikkende kopjes koffie.

Luister hier naar de toelichting bij de charkandeh in De Wandelende Tak van 3 januari 2005.

Wat niet bestaat, kan toch bestaan, volgens Allard Krijger. “Mijn model bestaat uit de bron, de beweging en een referentiekader. Dat referentiekader is zelf te maken, zoals ook onze bestaande instrumenten (bvb. een piano) een referentiekader hebben.”

Zo bedachten de deelnemers aan de cursus de kuvlut, op basis van het model van Allard Krijger. De kuvlut bestaat uit twee fluiten die bespeeld worden met behulp van koeienblazen. Het instrument werd ontdekt tijdens een opgraving in Nieuw-Zeeland en zou afkomstig zijn van de Maori-generaties uit de 5e eeuw voor Christus. Verder kende de fantasie van de ontwerpers geen grenzen met de creatie van de jeuzel. Een uitgeholde boomstam, die door met een platvis erop te slaan, een sompig nat geluid laat horen.

Tijdens de uitzending van De Wandelende Tak gaf Allard Krijger ook een live demonstratie met zijn elektronische apparatuur van een tamei. Een combinatie van kokende eieren in een pannetje gecombineerd met kerkklokken.

Luister hier naar de demonstratie van de tamei in De Wandelende Tak van 3 januari 2005.

Allard KrijgerAllard Krijger noemt zichzelf geen geluidskunstenaar, maar “ik ben wel heel sterk met geluid bezig en ik heb er ook veel gedachten over, die ik kwijt moet”. Toen de vraag kwam of elk traditioneel instrument in De Wandelende Tak nu voortaan belachelijk was, luidde zijn antwoord: “voor zover zij dat al niet waren!”.

Luister hier naar de integrale versie van het gesprek met Allard Krijger in De Wandelende Tak van 3 januari 2005.

De fantasie van de multi-instrumentalist Allard Krijger beperkt zich niet tot geluid, maar het beeld speelt ook een grote rol. In zijn boek Zeemeermin in Tomatensaus is veel aandacht besteed aan illustraties, van de hand van David Arntz. Het verhaal gaat over de eerste reis van een matroos aan boord van de vissersboot De Kroll die de gevolgen ondervindt van een uitzonderlijke bijvangst, een zeemeermin.

Op zijn webstek FRAKnoise biedt Allard Krijger een waaier van mogelijkheden om zich verder te verdiepen in fantasie en werkelijkheid. Zo is de opwarming van de aarde ook een dankbaar onderwerp, dat wordt geïllustreerd met de voorspelling dat door de stijgende zeespiegel vóór 2040 Eindhoven aan de kust zal liggen. Een nadeel met vele voordelen, want Eindhoven als haven- en badstad biedt kansen “die we niet moeten laten liggen”. Zoals blijkt uit de enthousiaste reactie van Lorette de Mar op het initiatief Eindhoven aan Zee.

Eindhoven aan Zee“Want wat heeft Eindhoven nu? Het is hier saai, vaak nat en koud en niks te doen. Wat ik wil is in mijn eigen stad lekker de hele dag aan het strand kunnen liggen, beetje rondhangen in een strandcafé en ’s avonds naar de stranddisco of zo. En lekker de hele dag in m’n bikini, heb ik ook weinig was aan het einde van de week. Heerlijk toch? Ik probeer ook zoveel mogelijk bij te dragen aan het broeikaseffect door bijvoorbeeld altijd de TV aan te hebben, alle lichten aan te laten als ik weg ga en voor kleine stukjes ook de auto te pakken. Zelfs als het te voet of met de fiets sneller is! Als het aan mij ligt smelten die ijskappen vandaag nog af en zit ik morgen met de Flair en een cocktailtje aan het prachtige, zonovergoten Eindhovense strand! Groetjes van Lorette.”

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: