Skip to content

30 mei 2013

1

B van Banaal

Door Walter Slosse (1947-2016)

Filmposter Hannah ArendtHannah Arendt is de titel van de recente film van de Duitse regisseuse Margarethe von Trotta die al eerder aandacht schonk aan sterke vrouwen zoals Rosa Luxemburg en Hildegard van Bingen. Voor haar biografische film over het leven van Hannah Arendt beperkte zij zich tot de controverse die deze uit Duitsland gevluchte Joodse filosofe had opgeroepen met haar verslag van het Eichmannproces in Jeruzalem in 1961. Hannah Arendt zette de Joodse wereld in rep en roer met haar stelling dat oorlogsmisdadigers ook banale mensen zijn en geen monsters. In haar boek De Banaliteit van het Kwaad wist Hannah Arendt in 1963 aan te tonen dat Adolf Eichmann erin geslaagd was miljoenen Joden om te brengen, door zich voor te doen als een onbetekende schakel in een raderwerk dat gebaseerd was op de uitvoering van bevelen. Zo kreeg de Holocaust een banaal karakter, want niemand van de duizenden ambtenaren die deelnamen aan de volkerenmoord, voelde zich persoonlijk verantwoordelijk.

Hannah ArendtNog meer kwaad bloed zette Hannah Arendt met haar bewering dat vele Joodse leiders hadden gecollaboreerd met de Duitsers en zelfs mee hadden geholpen aan de deportatie. Het leverde haar een lawine van scheldbrieven op, inclusief persoonlijke bedreigingen. Door haar verslag van het Eichmannproces in The New Yorker, later gebundeld in het boek Eichmann in Jeruzalem, lieten veel vrienden haar in de steek en zij werd zelfs uitgemaakt voor nazi. Hoewel Hannah Arendt zelf een concentratiekamp had meegemaakt, alvorens naar de Verenigde Staten te kunnen vluchten. In haar film vestigt Margarethe von Trotta ook de aandacht op het seksisme waarmee Hannah Arendt kreeg af te rekenen, want kritische uitspraken van vrouwen worden nog altijd feller bestreden dan die van mannen.

Op de webstek van COBRA.be is een interview te bekijken met Margarethe von Trotta waarin zij benadrukt dat “Hannah Arendt niet bescheiden was om de dingen scherp te formuleren zoals een man en dat zelfs vandaag veel mannen dat niet kunnen verdragen”.

Eichmann in ArgentinieVoor haar film met Barbara Sukowa in de rol van Hannah Arendt maakte Margarethe von Trotta ook gebruik van beelden van het proces tegen Adolf Eichmann die op 11 mei 1960 in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires werd ontvoerd door de Israëlische geheime dienst en naar Jeruzalem gebracht. De hele duur van zijn proces dat begon op 11 april 1961, bleef Eichmann zijn onschuld staande houden. Nochtans had hij tijdens zijn ballingschap betreurd dat “hij niet alle 10 miljoen Joden had laten vergassen”. Meer van dat soort uitspraken deed Eichmann in gesprekken met de ook naar Argentinië gevluchte Nederlandse SS-er Wim Sassen. Die gesprekken zijn bewaard op de zogenaamde Sassen-tapes, die ook worden vermeld in het boek Eichmann in Argentinië van de Duitse filosofe Bettina Stangneth. In tegenstelling met de opvatting van Hannah Arendt, dat Eichmann een meeloper was, bewijst Bettina Stagneth het tegendeel door te wijzen op zijn actieve en bewuste deelname aan de Holocaust.

In 1961 werden alle zittingen van het proces tegen Adolf Eichmann gefilmd en op YouTube zijn die allemaal integraal te bekijken. Hierboven de sessie nr. 90 van 10 juli 1961 waarin Eichmann het vuur aan de schenen wordt gelegd door de openbare aanklager over zijn rol in de vervolging van de Joden in Wenen in 1938.

Elke mens kan tot kwalijke daden in staat zijn door onbedachtzaamheid en afwezigheid van kritisch denkvermogen. Toen Hannah Arendt door The New Yorker werd uitgenodigd om het Eichmannproces in Jeruzalem bij te wonen, was zij al voldoende overtuigd van het bestaan van het absolute of radicale kwaad. Toen haar in het najaar 1943 de eerste berichten bereikten over het bestaan van een nieuw soort kampen in Midden-Europa, geloofde zij duidelijk dat er zich iets aan het voltrekken was naar analogie van de vroegere concentratiekampen, die in Zuid-Afrika waren opgericht door de Engelsen tijdens de Boerenoorlog (1899-1902). Hannah Arendt probeerde het kwaad te begrijpen, wat niet hetzelfde is als vergeven. Tenslotte was zij ervan overtuigd dat de voedingsbodem van het kwaad het niet-denken is, dat nog gevaarlijker dan het denken zelf is.

In 1973 sprak Hannah Arendt in New York met de Franse ORTF over “de angst van de mens voor de vrijheid”.  In haar meesterwerk uit 1951 The Origins of Totalitarianism legde zij niet alleen een verband tussen het fascisme en het communisme, maar maakte vooral duidelijk hoe gemakkelijk het is voor de daders om hun geweten uit te schakelen en te moorden in naam van een regime.

Op webpagina’s van Walter Slosse’s Alfabet verschenen al meerdere bijdragen over de oorlogsmisdaden van de nazi’s.

Auschwitz In K van Kampen zijn interviews te beluisteren met twee overlevenden van de concentratiekampen, de Belgische schrijver Ludo Van Eck en de Nederlandse musicus Lex van Weeren. A van Auschwitz gaat over de albums die teruggevonden zijn met foto’s van de aankomst van gedeporteerden in Auschwitz en de kiekjes van SS-officieren tijdens vermaak en ontspanning in een nabij gelegen recreatieoord. Deze bijdrage bevat ook de integrale versie van het gesprek met Fania Fénelon, waarover meer bij de V van Vrouwenorkest. Het bloedbad dat op 10 juni 1944 werd aangericht door een SS-divisie in het Franse dorp Oraour-sur-Glane is het onderwerp van O van Oradour. In 1976 leverde Johan Anthierens kritiek op het hysterisch gedrag van de Nederlanders bij de aanhouding van de  oorlogsmisdadiger Pieter Menten, te horen in de K van Koffer.

1 reactie Post a comment
  1. Hannah Arendt had wel degelijk de uiterste duivelse vernielzuchtige grenzen van de mens voorzien.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: