Skip to content

23 mei 2013

D van Denise

Door Walter Slosse (1947-2016)

Denise Tolkowsky.Vol liefde en bekommernis sprak in 1981 de toen 62-jarige pianiste en componiste Denise Tolkowsky over haar “kinderen”, waarmee zij de jonge musici bedoelde die in haar huis in Antwerpen verbleven. Na de dood van haar man, de Nederlandse pianist Alex de Vries, die in 1964 zelfmoord pleegde, richtte zij een stichting op die materiële en morele steun verleende aan buitenlandse studenten. Maandag 27 mei 2013 begint in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd voor piano in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. Een finale waarvan de jongste kandidaat nauwelijks 21 jaar is. De meest gerenommeerde pianowedstrijd ter wereld blijft illusies aanmoedigen bij jonge virtuozen, maar het is ook een marktplaats waar niet de juryleden, maar de impresario’s het laatste woord hebben over de toekomst van de finalisten.

In het gesprek met Denise Tolkowsky dat op 24 april 1981 werd uitgezonden door de VPRO op Radio 4, klonk veel twijfel over het meedogenloze karakter van klassieke muziekwedstrijden. Denise Tolkowsky liet niet na haar studenten te waarschuwen voor illusies en de zakenlui die “kopen en verkopen”. Met haar Fonds Alex de Vries organiseerde zij huisconcerten waarvan de opbrengst werd gebruikt om kost en inwoon te verschaffen aan jonge conservatoriumstudenten. Daaronder bevonden zich ook vluchtelingen die door het Fonds Alex de Vries een kans kregen om hun virtuositeit verder te ontplooien. Overheidssubsidies moesten de tekorten aanvullen, waarover Denise Tolkowsky vertelde dat die “elk jaar te laat kwamen, zodat ik geld moest lenen bij de bank”.

Alex de Vries.De oprichting van het Fonds Alex de Vries was een gevolg van de zelfmoord van haar man op 45-jarige leeftijd in 1964. Ongetwijfeld heeft het oorlogsverleden daar een rol in gespeeld, want door hun joodse afkomst waren Alex de Vries en Denise Tolkowsky voortdurend op de vlucht voor de Gestapo. Ook de dood van zijn broer in een concentratiekamp had de levensverwachting van Alex de Vries niet bevorderd en voor Denise Tolkowsky leed het geen twijfel dat “hij bang was om oud of ziek te worden”.

“Hij sprak altijd over de dood. Hij vond dat er geen plaats was voor hem in deze onrechtvaardige wereld. Hij leed ook onder de kwaadaardigheid van de mensen rondom hem. Er waren veel intriges, zoals het besluit om hem niet meer uit te nodigen als jurylid van de Koningin Elisabethwedstrijd, waar hij altijd mee verbonden was geweest. Hij was wel een vechter, maar door zijn overgevoeligheid had hij de strijd opgegeven.”

Luister hier naar het eerste deel van het gesprek met Denise Tolkowsky, uitgezonden op 24 april 1981 in het VPRO-programma op Radio 4.

Alex de Vries was een uitzonderlijk begaafd pianist die op veel internationale waardering kon rekenen. Hij beschikte over een fenomenaal muzikaal geheugen (waarover hij ook een boek schreef) en waardoor hij nooit met een partituur speelde. In het radioprogramma uit 1981 met Denise Tolkowsky was ook een fragment te horen uit het pianoconcerto van Aram Khachaturian met wie hij goed bevriend was.

Yehudi Menuhin.Over haar eigen illusies wist Denise Tolkowsky te vertellen dat die ook niet zonder ontgoocheling waren. Zo had zij altijd de hoop gekoesterd dat klassieke muziek minder het privilege van “snobs” zou zijn, maar dat ook arbeiders zouden leren “hoe mooi muziek kon zijn”. Het gebrek aan belangstelling voor klassieke muziek schreef zij toe aan de gebrekkige opvoeding in het onderwijs. Aan Yehudi Menuhin, die in 1977 zijn stichting Live Music Now had opgericht, vertelde zij ooit hoe moeilijk het was om een ruimer publiek te vinden en waarop hij antwoordde:
“it is not difficult, my dear, it is hopeless”.

Luister hier naar het tweede deel van het gesprek met Denise Tolkowsky, uitgezonden in het VPRO-programma op Radio 4 in april 1981.

Denise Tolkowsky overleed in 1991 en rust naast Alex de Vries op de begraafplaats Schoonselhof in Antwerpen.

Schoonselhof.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: