Skip to content

25 september 2012

J van Jugalbandi

Door Walter Slosse (1947-2016)

De jugalbandi is het instrumentale of vocale duet dat zich in de 20e eeuw enorm ontwikkeld heeft in de Noord-Indiase klassieke muziek. Samen met Sandip Chaterjee (santoor) en Nabankur Bhattacharya (tabla) zorgt de Belgische sitarspeler Bert Cornelis op zaterdag 29 september 2012 voor een concert van jugalbandi in het Théâtre Molière in Brussel, georganiseerd door Muziekpublique. Het concert kreeg de toepasselijke titel 100 Strings, want de optelsom van het aantal snaren van de santoor (het Indiase hakkebord met 82 snaren) en de sitar (21 snaren) laat daar geen twijfel over bestaan. Bert Cornelis werkt ook regelmatig samen met de Indiase sitarspeler pandit Ashok Pathak, waarover meer bij de P van Pathak.

De Nederlandse sitarspeler en etnomusicoloog Huib Schippers liet in het VPRO-programma De Wandelende Tak in 1991 diverse voorbeelden horen van jugalbandi. In zijn toelichting omschreef hij de jugalbandi als het gevolg van de natuurlijke situatie waarbij leraar en leerling tegenover elkaar zitten. Volgens het principe van de orale traditie speelt de leraar voor en speelt de leerling na. Eenmaal de leerling genoeg gevorderd is, wordt hij door zijn leraar meegenomen op het podium om een stukje te spelen, waardoor een duet tussen meester en leerling ontstaat.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 6 juni 1991 met Huib Schippers over de instrumentale jugalbandi.

Uit deze pedagogische vorm ontwikkelde de jugalbandi zich ook als een nieuwe concertstijl onder beroepsmusici. Het eerste beroemde duetpaar was Ravi Shankar met Ali Akbar Khan, een combinatie van sitar en sarod. Allebei waren zij leerlingen van Alauddin Khan en deze twee musici hebben in de jaren ’40 en ’50 de duetvorm tot grote hoogte gestuwd. Getuige daarvan zijn de talloze 78-toerenplaatjes die zij in die periode hebben opgenomen.

De jugalbandi zorgt ook voor een grote uitdaging, waardoor de musici elkaar stimuleren. Er zijn fraaie verhalen over werkelijke gevechten, geïnspireerd door rivaliteit, waarbij de ene musicus nog sneller probeert te spelen dan de andere. Zo zijn er verhalen van sitarspelers die frets van hun sitar afrukten om te laten zien hoe snel ze wel konden spelen. Maar toch moeten we aannemen dat de grootste prestaties niet liggen in die rivaliteit, maar in het eerder samen opbouwen van een duet. Een voorbeeld daarvan is de jugalbandi van V.G. Jog op viool en Bismillah Khan op shenai, de Indiase hobo.

Raga Jai Jaiwanti – Best Jugalbandis Instrumental
Ustad Bismillah Khan (shenai) – V.G. Jog (violin) – Mahapurush Mishra (tabla)
EMI of India – PSLP 5097

De jugalbandi heeft ook geleid tot ontmoetingen tussen verschillende culturen, zoals tussen de Hindoestaanse en Karnatische muziek. Zo worden Noord-Indiase concerten in Zuid-India georganiseerd en komen Zuid-Indiase musici naar Noord-India. Ook een aantal grote meesters kwamen naar elkaar, zoals de Zuid-Indiase violist L. Subramaniam die een duet aanging met de virtuoos op de sarod, Ali Akbar Khan. Het leverde een van de fraaiste ontmoetingen op tussen de muziek van Noord- en Zuid-India.

Raga Sindi Bhairavi 
Ali Akbar Khan (sarod) – L. Subramaniam (violin)
Ravi Shankar Music Circle – RSMC-D-103

Het duet tussen Noord en Zuid heeft later ook verplaatst naar ontmoetingen tussen Oost en west. Zoals Ravi Shankar met Yehudi Menuhin, maar er ontstonden ook ontmoetingen tussen Oost en Oost. Ravi Shankar heeft zich immers nooit alleen op het Westen gericht. Als ambassadeur van de Indiase muziek, trad hij ook op in Japan. Met een aantal Japanse collega’s en zijn eigen tablaspeler Alla Rakha, maakte hij ooit een pentatonische improvisatie op een Japanse melodie in een jugalbandi met Susumu Miashita (koto) en Hozan Yamamoto op shakuchi, de Japanse bamboefluit.

Improvisation on the Theme of Koudan – East Greets East – Ravi Shankar in Japan
Ravi Shankar (sitar) – Alla Rakha (tabla) – Susumu Miyashita (koto) – Hozan Yamamoto (shakuhachi)
DGG – 2531 381

Naast de instrumentale duetvorm is er ook de vocale jugalbandi, die minder spectaculairs, maar niet onderdoet voor het instrumentale duet. Voor een oude zanger zoals Ram Chatur Malik, leverde dat ook voordelen op. Zo presenteerde hij ook zijn leerling om zijn adem te sparen als 80-jarige. De duetvorm komt de oudere zangers zeer goed uit. Natuurlijk blijft de jugalbandi op de eerste plaats de ideale vorm voor de overdracht van de traditie, want naarmate de leraar ouder wordt en de leerling beter, neemt de laatste een steeds groter gedeelte van het concert voor zijn rekening.

Raga Vinod (dhrupad)
Ram Chatur Mallik (vocal)
Wergo – SM 1076-50

Een kenmerk van de vocale jugalbandi is het duet tussen twee broers. Je hebt de hiërarchische duetten (leraar en leerling) en je hebt de duetten op gelijk niveau van twee leerlingen. Heel vaak zijn er duetten tussen verschillende broers, de Ali Brothers, de Dagar Brothers, de Khan Brothers. Er zijn nogal wat duetten in familierelaties, omdat het ook vaak familietradities zijn en omdat broers samen geleerd hebben van hun vader, samen geoefend hebben en elkaar perfect aanvoelen.

Rag Megh (khyal)
Salamat Ali Khan & Nazakat Ali Khan (vocal) – Shaukat Hussain Khan (tabla) – Ghulam Mohammed (sarangi)
Hannibal Records – HNBL 1332

Raga Kambodj (dhrupad)
Mohinuddin & Aminuddin Dagar (vocal) – Raja Chatrapati (pakhavaj)
Philips – 6586003

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: