Skip to content

11 januari 2012

V van Vian

Door Walter Slosse (1947-2016)

Hij heeft het ooit zelf gezegd: “Ik ben pas tevreden als de mensen aan de telefoon zeggen: met de V van Vian”. Reden genoeg om Boris Vian een plaats te gunnen onder de V van Walter Slosse’s Alfabet. Met als rechtstreekse aanleiding de documentaire Boris Vian, la vie jazz die op 11 januari 2012 door de Frans-Duitse cultuurzender ARTE wordt uitgezonden. Een herhaling is voorzien op 20 januari en deze documentaire verscheen ook op DVD. In deze film van Philippe Kohly wordt het portret geschetst van de in 1959 overleden Franse auteur en zanger Boris Vian, die op de eerste plaats ook jazzmusicus was.

Omdat hij aan een hartziekte leed, kwam zijn plotse dood niet onverwachts. Vian stierf in de ochtend van 23 juni 1959 in een Parijse cinemazaal waar hij de première bijwoonde van de verfilming van zijn boek J’irai cracher sur vos tombes. Mogelijk was het zien van de titelrol aan het begin de film, de oorzaak van een hartstilstand. Boris Vian had zich al eerder niet kunnen verzoenen met de verfilming van zijn boek en tenslotte werd de ruzie met de producers hem fataal.

Op 17 april 2003 maakte Hans Thissen voor het documentaire VPRO-programma Urubicha een bijdrage over het turbulente leven van de in 1920 geboren Boris Vian. Hij was van alle markten thuis; van huis uit ingenieur, een getalenteerd trompetspeler, schrijver van een tiental boeken (L’écume des jours), toneelstukken, kritieken en honderden chansons, zanger, producer, ideeënman, luis in de pels, duivelskunstenaar, maar ook een hartpatiënt die altijd weer teruggefloten werd door zijn lichaam dat zijn levenstempo niet kon bijhouden. Hij introduceerde de jazz in Parijs, voorzag een bonte stoet zangers van zijn teksten, en bracht overal waar hij maar kon zijn muziek en zijn ideeën aan de man.

Luister hier naar Hans Thissen met zijn portret van Boris Vian in Urubicha van 17 april 2003.

Boris Vian en de jazz

Boris ziet het als een heilige plicht om jazzmuziek, goede jazzmuziek te promoten waar hij maar kan. Hij haalt de bekendste Amerikaanse jazz musici naar de Tabou, haalt ze van het station, geeft ze rondleidingen door Paris Saint-Germain, is onvermoeibaar. ’s Nachts schrijft hij toneelstukken, filmscripts en stukken over jazzmuziek. Vrienden vrezen dat hij bezig is zich langzaam dood te werken, maar dit leven van vrijwillige dwangarbeid heeft hij nodig. Hij kan niet twijfelen of stilstaan, hij is niet in staat voorstellen af te wijzen, angst voor leemte, stilte, stilstand. Hij verzamelt projecten zoals een ander vlinders verzamelt.

En dan gebeurt het: The Duke komt naar Parijs! Duke Ellington, de man die Boris zo mateloos fascineert, zijn enige God. Wanneer de grote musicus aankomt op het Gare du Nord staat een select gezelschap hem op te wachten. Hij heeft zelfs al gehoord van een merkwaardige fan: een “auteur-trompettist”, een blanke Fransman die de zaak van de zwarten verdedigt door Amerikaanse romans te schrijven. Als The Duke door moet reizen naar Duitsland schrijft hij zijn adres in de agenda van Boris: D.E., 1619 Broadway, NYC.

Boris Vian en het chanson

Bij een chanson zegt Boris Vian, weet je meteen wat het waard is en of het wordt aangenomen. Bij een roman of toneelstuk duurt alles eindeloos lang, het scheppen, de hoop en de onverschilligheid. Hij kiest het chanson dus, ook uit woede en frustratie. Begin 1954 steekt hij er al zijn energie en wilskracht in. Hij neemt zangles, bezoekt alle music-halls. Hij schrijft Le Déserteur voor Mouloudji.

Hij schrijft in korte tijd zo’n dertig teksten waarmee hij de muziekuitgeverijen langs gaat maar het wil niet erg lukken. Er is maar een oplossing: Boris zal zijn eigen teksten gaan vertolken. Het idee stoot hem af en trekt hem tegelijkertijd aan; hij heeft een schreeuwende behoefte aan erkenning, ondanks zijn grote terughoudendheid. Ze zoeken een pianist en houden audities. Op de tweede avond speelt een jongeman in het donker piano: Serge Gainsbourg.

Boris zingt. Hij ziet groen en geel van angst. Nog korter van adem dan gewoonlijk. Een levenloze Boris, roerloos, stijf rechtop, alleen zijn ogen beweegt hij om te weten naar welke kant hij moet vluchten. Hij zingt niet, hij dreunt op. Serge Gainsbourg is ondersteboven.

“Ik was heel diep getroffen” zegt hij later. “Hij had een verbijsterende uitstraling, ontzettend ‘gestressed’, fatalistisch, de mensen waren met stomheid geslagen… maar hij zong ontzettende dingen, die beslissend zijn geweest voor mijn verdere leven…”

Avond aan avond treedt Boris op met buikpijn van angst. Hoewel hij pas laat aan de beurt is, komt hij heel vroeg in het theater om te proberen te wennen en zijn hartkloppingen tot bedaren te brengen. Hij neemt zelfs een plaat op. George Brassens schrijft op de hoes:

“Boris Vian is een van de eenzame avonturiers die roekeloos beginnen aan een ontdekkingstocht van een nieuwe wereld van het chanson. Als de chansons van Boris Vian er niet waren, zou ons iets ontbreken. Ze bevatten iets onvervangbaar, waardoor een gewoon artistiek oeuvre belangrijk en actueel wordt. Er komt een tijd dat de honden hun staart en een publiek de chansons van Boris Vian nodig hebben.”

Boris Vian en de film

Als een donkere wolk hangt het scenario van “Ik zal spuwen op jullie graf” boven zijn hoofd. Hij had er eigenlijk helemaal geen zin in maar werd gelokt door enorme bedragen. In feite was de filmindustrie alleen geïnteresseerd in de geur van schandaal die rond dit verboden boek hing. Het scenario hangt als een molensteen om zijn nek. Hij gooit er met de pet naar, schrijft een volkomen onverfilmbaar script. De producent neemt drie weken voor aanvang van de opnames een andere scenarioschrijver in dienst. Vian voelt zich niet goed.

Hij twijfelt om naar een voorvertoning te gaan van de film, die inmiddels voltooid is. Hij aarzelt. Hij ziet op tegen de confrontatie met producers die er natuurlijk ook zullen zijn, maar hij is tegelijkertijd razend nieuwsgierig naar de filmmuziek van Alain Goraguer. Boris gaat toch. Hij zal niet weten wat er op het scherm van zijn roman terecht is gekomen. Op drieëntwintig juni 1959, 10 minuten na aanvang van de film staat het hart van Boris Vian stil. Zijn lange lijf glijdt uit de fauteuil. Boris Vian 39 jaar. Geen jaartje méér. De berekeningen van de ingenieur waren juist.  (Tekst Hans Thissen.)

De laatste beelden die Boris Vian heeft gezien voor hij stierf.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: