Skip to content

7 december 2011

1

B van Berlijn

Door Walter Slosse (1947-2016)

In 2009 verscheen het boek Muziekreis door het Berlijn van Toen en Nu, geschreven door de historica Leonor Jonker, naar een idee van Evelyne Levȇke. Aan de hand van de politieke gebeurtenissen sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog, wordt in het boek de muziekgeschiedenis van Berlijn beschreven, waarbij vooral aandacht wordt gegeven aan nog bestaande locaties in de Duitse hoofdstad.  Zo beschrijft Evelyne Levȇke in haar voorwoord hoe het idee voor dit boek tot stand kwam, toen zij door de Berlijnse wijk Mitte wandelde en daar opeens Clärchens Ballhaus ontdekte.

“De houten vloer met visgraat motief, de tafels rond de dansvloer, het donkergekleurde houten interieur, het podium. Ik waan me in de jaren twintig en zie in gedachten het orkest op het podium spelen, terwijl op de dansvloer paartjes dansen.”

Met als ondertitel Van Jazzhell tot Technohemel geeft het boek van Leonor Jonker en Evelyne Levȇke een zeer uitgebreid overzicht van de Berlijnse muziekgeschiedenis, met veel aandacht voor de jazz en de danslokalen uit de jaren ’20 en later na de Tweede wereldoorlog, de DDR-rock, punk, Neue Deutsche Welle en de technoscene. Aan de hand van dit boek ondernam Evelyne Levêke met Musik in Berlin ook verschillende muzikale wandelingen door de stad, met bezoeken aan Hansa Ton Studio, Tresor, Clärchens Ballhaus, Berliner Philharmonie, Konzerthaus en de Musik Hochschule.

Maar niks nieuws onder de zon, want in oktober 1982 organiseerde de VPRO Radio al een muziekreis naar de voormalige Deutsche Demokratische Republik. Deze muziekreis, waaraan luisteraars van de VPRO deelnamen, werd georganiseerd door programmamaker Peter Flik. Samen met Walter Slosse werd daarvan verslag uitgebracht in diverse programma’s van de VPRO. Zo was er aandacht voor een concert in het Gewandhaus in Leipzig onder leiding van Kurt Masur. Deze dirigent zou een belangrijke rol spelen in de vreedzame manifestaties aan de vooravond van de val van de Muur in 1989.

Maar een bijzonder hoogtepunt tijdens deze reis was de opvoering van het politieke cabaret Hammer Rehwü in het Haus der Jungen Talente op 10 oktober 1982 in Oost-Berlijn. Satire en politiek cabaret, was dat mogelijk in het door de Stasi (Oost-Duitse Staatsveiligheid) gecontroleerde arbeidersparadijs? Ja dus. Zolang er niet openlijk over werd gesproken en alles zich afspeelde in de krochten van obscure jazzkelders en anonieme achterzaaltjes. Geconfronteerd met een officieel verzoek van de Nederlandse Omroep aan de Oost-Duitse Rundfunk, om opnamen te laten maken van de Hammer Rehwü, zat er voor de Stasi niet veel anders op dan de VPRO met de opnamen naar Nederland te laten vertrekken. De Hammer Rehwü werd door de VPRO Radio op 31 december 1982 uitgezonden, waarbij luisteraars de volledige tekst van de cabaretvoorstelling konden opvragen.

Raadpleeg de pagina over De Hammer Rëhwu uit de DDR, voor de exclusieve opnamen uit 1982.

Luister hier naar een voorproefje van de inhoud van de Hammer Rëhwu met het lied Kleine Fische, grosse Fische.

Kleine Fische, grosse Fische,
Kleine Hacken, grosse Hacken.
Nicht aus Stahl und Pappmaché
Nein aus Wasser ist die Spree.

Initiatiefnemer van de Hammer Rehwü was de nog altijd actieve Berlijnse cabaretier Hans-Eckardt Wenzel. Na de val van de Muur zette hij zijn engagement verder met maatschappijkritische liederen, want de vrijheid die het Westen heeft geboden ten opzichte van de voormalige Oost-Duitse dictatuur is eerder relatief. Vaker gehoord, is de uitspraak dat het in de DDR-tijd nog niet zo slecht was, “omdat geld niet alles bepaalde”.

Geld had toen de macht niet, zegt Wenzel, en we hadden meer tijd. Nu moet de kunstenaar ook geld verdienen en heeft hij minder tijd om na te denken. Een simpel voorbeeld is de huishuur die van 40 Mark in Berlijn naar 1000 Mark steeg na de hereniging van Duitsland. Ook het verbod op zijn satirisch cabaret Hammer Rehwü in de DDR wil hij relativeren. “Men heeft het nooit verboden, maar men heeft ook nooit toegestemd met de inhoud”. Geen ja en geen nee dus. Is de vrijheid anders vandaag in het Westen?

Na de muziekreis naar de DDR in oktober 1982, zouden Peter Flik en Walter Slosse nog vaker Oost-Berlijn bezoeken. Zo werden enkele muziekprogramma’s gemaakt op een Oost-Berlijnse hotelkamer met de Nederlandse jazzpercussionist Pierre Courbois, die een verslag deed van zijn ervaringen in het Oost-Duitse muziekleven.

Op 2 maart 2002 keerden Peter Flik en Walter Slosse nog eens terug naar Berlijn voor een laatste stand van zaken na de Wende. In de documentaire Alles gewist, door de VPRO Radio uitgezonden op 8 april 2002, kwam ook Hans-Eckardt Wenzel aan het woord. Hij wees op het gebruik van de clowns in de Hammer Rehwü, want al lachend zegt de gek de waarheid. Door het gebruik van clowns wist de Hammer Rehwü het staatsgevaarlijke karakter van dit politieke cabaret te omzeilen. Eigenlijk was de Hammer Rehwü ook vooruit op zijn tijd, want zo was het lied Die Sonne wird aufgehangen een aanklacht tegen de mileuvervuiling. Tijdens het bezoek aan Berlijn in 2002 viel het op hoe de stad alle sporen uit het DDR-verleden probeert te wissen.

Luister hier naar Alles Gewist, een wandeling door Berlijn, uitgezonden op 8 april 2002.

1 reactie Post a comment

Trackbacks & Pingbacks

  1. A van Amiga | Walter Slosse's Alfabet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: