Skip to content

1 november 2011

1

M van Miroloi

Door Walter Slosse (1947-2016)

Miroloi is de naam van de meerstemmige zangtraditie en klarinetmuziek uit Epirus, de Noord-Griekse bergstreek aan de grens met Albanië. De oorsprong is te vinden in de eeuwenoude klaagzang van de Grieken. In de miroloia wordt aan de doden gevraagd weer tot leven te komen. Deze klaagzangen werden tijdens de Turkse overheersing van de 14e tot de 20e eeuw vooral door vrouwen gezongen aan het graf van de overledene. In deze nostalgische en meeslepende muziek speelt de klarinet een belangrijke rol en was het gevolg van de introductie in de 19e eeuw van westerse instrumenten in het Turkse leger.

Sta op, Mariola, uit de aarde
en uit de zwarte grond, mijn Mariola.
Vooruit Mariola, mijn Mariola.

Maak van je nagels schoffels
en van je handen schoppen.
Vooruit Mariola, mijn Mariola.

De miroloi gaat over het lot. Mira is immers het Griekse woord voor lot. Het onprettige lot dat de mens te wachten staat wanneer hij de onderwereld betreedt. Van een paradijs en eeuwige gerechtigheid is in het hiernamaals geen sprake en het valt op dat men in Epirus deze heidense opvattingen altijd heeft weten te verzoenen met de leer van de Grieks-Orthodoxe kerk. Vandaag worden nog nauwelijks klaagzangen gezongen en is de miroloi tot het terrein gaan behoren van de professionele musici, met op de eerste plaats de klarinetspelers.

De klarinet is zeer geschikt om de versieringen te spelen zoals die zijn te horen in de polyfone zang, waarin een stem allerlei versiersels om heen de melodie gaat borduren. Deze techniek werd door de klarinetspeler overgenomen en maakt van de hedendaagse miroloi een onuitputtelijke bron van improvisaties. Hoewel het belangrijkste thema de dood is, zijn er ook miroloia die gaan over emigratie, het huwelijk of een historische held. De miroloi is vandaag een vast onderdeel van elke feestelijke bijeenkomst in Epirus en de miroloia zijn geen echte grafzangen meer, maar tafelliederen die worden afgesloten met een reeks dansen.

De CD Miroloi met een ontwerp en tekening van Jos Vergauwe.

In 1993 gaf De Wandelende Tak een CD uit met opnamen van deze muziek uit Epirus die werden gemaakt door de Griekse radio. Dit initiatief was het vervolg op een acht urenlange muziekdag die door de VPRO op 29 augustus 1991 op Radio 4 werd uitgezonden. Met als titel Het Griekse Labyrint stelden Eva van der Molen en Walter Slosse een programma samen over de vaak nog onbekende veelzijdigheid van de Griekse muziek. Daarin werd ook aandacht gegeven aan de Epirotische muziek, vertolkt door twee vooraanstaande klarinetspelers, Petros Loukas Chalkias en Napoleon Damos.

Aan de uitgave van de CD Miroloi door de VPRO is wel een anekdote verbonden. Tijdens haar speurtocht in de archieven van de Griekse radio had musicologe Eva van der Molen vastgesteld dat er geen belangstelling was voor de verdere verspreiding van de vele schitterende opnamen van miroloi in Griekenland. Dank zij de medewerking van Yorgos Papadakis van de Griekse radio was het mogelijk een aantal archiefopnamen in Nederland uit te geven, tot ongenoegen van een aantal Griekse intellectuelen die in hun pen klommen om te melden dat eigenlijk de Grieken zelf voor de uitgave van hun traditionele muziek zouden moeten zorgen.

Op 15 november 1993 werd de CD Miroloi gepresenteerd in een aflevering van De Wandelende Tak en kon het Nederlandse publiek kennis maken met twee topsolisten van de klarinetmuziek in Epirus. De in 1934 geboren Petros Loukas Chalkias was toen al lang geen onbekende meer in het buitenland, want hij had 15 jaar in de VS gewerkt, waar hij op handen werd gedragen door de Griekse emigranten. Daarnaast was er de in 1944 geboren Napoleon Damos, die opgroeide in een familie van muzikanten en als kind het klarinetspel leerde door te luisteren en te imiteren.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 15 november 1993 met miroloi, herhaald in een uitzending van 26 januari 2008.

Hoe zoet zijn de tranen, hoe zoet de miroloia. Ik zing liever klaagzangen, dan dat ik eet of drink.

De miroloia op de CD werden gezongen door Andonis Kyritsis, Savvas Siatras, Kostas Tzimas en Lefteris Konstandinou. Naast de gezongen miroloia is er ook de zuiver instrumentale miroloi. De weemoedige klarinetklanken worden door een luit, viool en tamboerijn begeleidt. Vaak wordt met de duim ook over de tamboerijn gestreken, wat voor een opmerkelijke klankkleur zorgt.

Petros Loukas Chalkias.

Aansluitend op de uitgave van de CD Miroloi in 1993 volgde op 18 maart 1994 in het Amsterdamse Paradiso een concert met de klarinettist Petros Chalkias en zijn groep. Daarmee bleef De Wandelende Tak trouw aan de traditie om de uitgave van een CD met een optreden van de musici af te ronden.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 21 maart 1994 met het concert van Petros Chalkias en zijn groep in Amsterdam.

De Griekse miroloia vertonen een grote verwantschap met de meerstemmige zang uit Albanië, dat immers de grens vormt met Epirus. De stemmen hebben verschillende functies. Eén stem houdt de lange bastoon aan, een andere zingt de melodie en een derde antwoordt op de melodiestem. De belangrijkste stem is die van de “borduurder”, die de melodie verlaat om er versiersels omheen te bouwen, vaak met een zangtechniek die sterk op jodelen lijkt.

Vijf dagen getrouwd
gaat ze als weduwe naar haar moeder.
Met de bruidsversiersels op het hoofd
beweende ze haar man.

Vrijdagavond
baadde hij zich en kleedde zich om.
Zaterdag wordt het dag
zaterdag wordt het dag boven zijn grafkist.

1 reactie Post a comment
  1. Nov 2 2011

    Een Griekse kennis, Nikos, vertelde mij dat het de Fransen waren die de klarinet bij de Ottomanen introduceerden toen hen gevraagd werd om het leger te hervormen. Bij de hervormingen hoorde ook de “harmonie” (orkest) en daar zat de klarinet bij. Daar de meeste musici bij het Ottomaanse leger Roma waren, hebben zij dankbaar gebruik gemaakt om dit instrument als virtuoos improvisatie-instrument te gebruiken en overal te introduceren in hun versie van de lokale muziek. We denken er trouwens aan om bij de volgende editie van Balkan Trafik een klarinetproject te maken als eigen productie. Enige probleem: een massa van virtuozen, van Frank London van de Kletzmatics over Husnu Selendirici uit Turkije tot de Bulgaarse weddingochestra en etnojazz-koning Ivo Papasov en de Albanezen met hun versie van de miroloi.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: