Skip to content

28 september 2011

1

S van Soefi

Door Walter Slosse (1947-2016)

Op vrijdag 30 september 2011 vond in het Brusselse BOZAR weer de jaarlijkse Sufi Night plaats. Met soefimuziek vertolkt door  Asif Ali Khan uit Pakistan, Ahmet Özhan uit Turkije en het Orchestre Radwân de Tlemcen uit Algerije. Aandacht was er ook voor  de vernieuwing in de soefimuziek met een optreden van het Mercan Dede Istanbul Quartet.

De Sufi Night liet drie verschillende tradities horen van de soefimuziek die wordt gezien als een middel voor de gelovige om één te worden met het goddelijke. Ahmet Özhan uit Turkije is een aanhanger van de Mevlevi-orde, de tak van het soefisme die de leerstellingen volgt van dichter en theoloog Mevlana (in het Westen beter bekend als Rumi). Asif Ali Khan uit Pakistan is een vooraanstaand vertegenwoordiger van de qawwali, de soefimuziek uit Zuidelijk Azië. Hij is een beschermeling van wijlen Nusrat Fateh Ali Khan die het genre bekendmaakte bij een westers publiek. Het repertoire van het Orchestre Radwân de Tlemcen uit Algerije is gebaseerd op mystieke teksten van soefidichters uit de stad Tlemcen. Sommige daarvan gaan terug tot de twaalfde eeuw en behoren tot de belangrijkste mystieke poëzie uit de Maghreb.

De Perzische filosoof en dichter Jalal-ud-Din Rumi (1207-1273) wiens geboortejaar in 2007 door de Unesco werd uitgeroepen tot het jaar van Mevlana en de tolerantie, was op 1 december 2007 onderwerp van een programma van De Wandelende Tak. Muziekjournaliste Saskia Törnqvist liet voorbeelden horen van de poëzie van Rumi die tot op vandaag in de soefimuziek wordt gebruikt. Mevlana Rumi was de stichter van de wervelende derwisjen, een soefi-orde van religieuze dansers en musici.

Het verhaal van de liefde moet je horen
van de liefde zelf
Het is als een spiegel
zowel spraakloos als expressief.
(Mevlana Rumi)

Luister hier naar De Wandelende Tak van 1 december 2007 met Saskia Törnqvist over Mevlana Rumi.

Niemand heeft de soefimuziek ooit zo populair gemaakt in het westen als Nusrat Fateh Ali Khan. Het allereerste concert in Nederland met deze legendarische Pakistaanse soefizanger werd op 27 februari 1988 georganiseerd door de VPRO in Rasa in Utrecht. De opnamen van deze qawwali-zanger en zijn groep werden uitgezonden in De Wandelende Tak van 14 april en 26 mei 1988. Qawwali is de eeuwenoude rituele zang van Noord-India en Pakistan ter ere van de profeet Mohammed, die oorspronkelijk werd uitgevoerd bij de graven van de soefiheiligen. In de jaren ’80 kreeg Nusrat Fateh Ali Khan ook veel bekendheid in Groot-Brittannië waar veel Pakistani wonen. Daar werd hij ontdekt door Peter Gabriel, waardoor Nusrat op korte tijd een plaats zou veroveren in de wereldmuziek. Hij overleed in Londen in 1997 aan de gevolgen van een hartstilstand.

Luister hier naar het eerste deel van het concert met Nusrat Fateh Ali Khan op 27 februari 1988, uitgezonden op 14 april 1988 en herhaald op 10 maart 2007.

Luister hier naar het tweede deel van het concert met Nusrat Fateh Ali Khan op 27 februari 1988, uitgezonden op 26 mei 1988 en herhaald op 17 maart 2007.

In het zog van Nusrat Fateh Ali Khan ontstond in Europa ook belangstelling voor andere soefizangers. Eén van hen was de Egyptische soefizanger Sheikh Ahmed Barrayn, die voor het eerst in Nederland optrad in het Amsterdamse Soeterijntheater op 18 november 1988. Deze blinde Egyptische lofzanger vertolkt teksten uit de volkspoezië, en teksten van soefidichters. Dit repertoire staat veraf van de islamitische orthodoxie, want in de soefimuziek wordt er ook gebruik gemaakt van muziekinstrumenten. De devotie is trouwens niet uitsluitend tot Allah beperkt, want er zijn ook verwijzingen naar de aardse liefde. Zoals in de madir (of loflied) waarin een jong meisje met een gazelle wordt vergeleken. Overigens is de gazelle een vaker voorkomend symbool in de traditionele poëzie van Noord-Afrika.

Waarom gazelle, kom je niet naar me toe?
Sinds de dag dat jouw liefde mij heeft gegrepen, eet en slaap ik niet meer.

Sheikh Ahmad Barrayn wordt in Zuid-Egypte als de patriarch van de lofzangers beschouwd, en hij leidt een druk leven, want hij is een veel gevraagde gast op dorpsfeesten, bruiloften of tijdens het vertrek en de aankomst van de bedevaarten naar Mekka.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 14 augustus 2006 met een herhaling van het concert van Sheikh Ahmed Barrayn, uitgezonden op 2 februari 1989.

In De Wandelende Tak van 7 februari 2005 gaf de arabiste Anne van Oostrum aandacht aan Sheikh Ahmed Al-Tuni, een andere belangrijke Egyptische munshid. De munshid is de solo-zanger, die een repertoire van religieuze liederen vertolkt, vaak begeleid door een klein ensemble. De 75-jarige Sheikh Ahmed Al-Tuni mag tot één van de laatste en grootste soefizangers gerekend worden, en hij trad ook al vaker op in Europa. Hij was ook te zien in de film Vengo van Tony Gatlif, samen met flamenco-gitarist Tomatito. Als geen ander weet hij de mystieke liefde in zijn teksten op te roepen, en tijdens de moulids, de religieuze volksfeesten in Egypte, weet hij de dansende massa tot extase te brengen.

Luister hier naar De Wandelende tak van 7 februari 2005 met Anne van Oostrum over Sheikh Ahmed Al-Tuni.

Twee uitersten zijn binnen de hedendaagse islam, de gevreesde, agressieve “fundamentalisten”, met daarnaast de tolerante, vreedzame soefi’s, die minder bekend zijn. De soefi’s, die in de moslimwereld talrijk aanwezig zijn, zoeken de nabijheid van God via bijzondere, soms heftige rituelen met poëzie, muziek en dans. Politiek zijn zij meestal niet actief, wat niet belet dat zij het doelwit kunnen worden van agressie door extreme moslims.

Niek Biegman observeerde en fotografeerde gedurende vele jaren van dichtbij soefigroepen en hun rituelen in verschillende moslimlanden. In het boek Soefi’s publiceerde KIT Publishers een collectie van zijn foto’s uit Bosnië en Herzegovina, Egypte, Kosovo, Macedonië en Syrië. Het boek brengt een goed overzicht van de soefibeleving, met zijn enorme variëteit in ordelijkheid en uitbundigheid, intellectualisme en spontaniteit. In een begeleidende tekst onderzoekt Niek Biegman de achtergronden van de rituelen en verduidelijkt hij de hedendaagse soefipraktijk, ook de positie van vrouwen.

In 1994 leidde de ontdekking van 78-toerenplaten in Londen tot de uitgave van een CD-album met opnamen uit 1909 van Hazrat Inayat Khan. Hij was een voorloper van zowel Ravi Shankar als Rabindranath Tagore die aan het begin van de 20e eeuw de Indiase cultuur meer bekendheid wilden geven in Europa. Hazrat Inayat Khan was de stichter van de Internationale Soefibeweging en op 27 februari 1997 gaf Joep Bor uitleg bij de teruggevonden liederen van deze Indiase soefizanger.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 27 februari 1997 met Joep Bor over de CD “Inayat Khan, The Complete Recordings of 1909”.

1 reactie Post a comment
  1. Sep 29 2011

    Ik kijk vooral uit naar vanavond, hoe het met de broederschappen zal gaan, gisteren was het alvast ‘hemels’

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: