Skip to content

5 september 2011

D van Duende

Door Walter Slosse (1947-2016)

Duende is een sleutelbegrip in de flamenco, de Andalusische zang-, dans- en gitaarkunst. In het gelijknamige boek van Ivo Hermans wordt het vertaald door “beheksing”. Duende is ook te vergelijken met de katharsis uit de Griekse tragedies, die zorgt voor een loutering van de ziel en een intense emotionele ervaring veroorzaakt. Of er vandaag nog echt sprake kan zijn van duende in de flamenco, valt te betwijfelen. Sinds de flamenco is opgeslorpt door de commerciële poel van de wereldmuziek, blijft van de oorspronkelijke zuiverheid weinig over. Alleen romantici geloven nog in duende, want de realiteit is anders.

Van het in 1998 verschenen boek Duende, verscheen bij uitgeverij EPO een heruitgave met meer foto’s en een aanvullend hoofdstuk over flamencodans. Duende is ook een reisverhaal waarin zowel de symboliek van het stierengevecht ter sprake komt als volkse tradities, zoals wijn en eten. Ivo Hermans omschrijft de flamenco ook als een levenswijze die ontstond  uit de ziel van diverse marginale bevolkingsgroepen, zoals ondergedoken Moren, Joden en zigeuners. Ook Ivo Hermans springt voorzichtig om met het romantische begrip duende, “want zonder duende is flamenco zinloos en vaak niet meer dan wat flets vermaak”.

Ivo Hermans werkte mee aan talrijke projecten rond de Spaanse cultuur. Hij is de stichter van de De Koerier van Navarra, een informatieve kring rond traditionele Europese stadsmuziek, met een belangrijk accent op flamenco. In 2001 was hij te gast in het VPRO-programma De Wandelende Tak, waarin hij vertelde over de herkomst van het woord flamenco, dat nog steeds de vraag doet rijzen of het nu van Vlaamse of Arabische oorsprong is.

 

Luister hier naar Ivo Hermans in De Wandelende Tak van 26 februari 2001 over achtergronden, stijlen en meesters van de flamenco.

In het verleden gaf het radioprogramma De Wandelende Tak veel aandacht aan de flamenco, waarbij op de eerste plaats het hardnekkige misverstand werd bestreden dat flamenco een uitvinding van de zigeuners zou zijn. De wortels van de flamenco gaan terug tot de tijd van de Arabische overheersing, nog lang voor de eerste zigeuners in Spanje aankwamen. Flamenco wordt evengoed vertolkt door zigeuners als door payo’s (niet-zigeuners). Geen beter actueel voorbeeld daarvan is de flamencozanger Calixto Sanchez.

Van Calixto Sanchez gaf De Wandelende Tak in 1998 een CD uit, El Camino de la Vida (De Weg van het Leven). De opnamen werden gemaakt in Sevilla met gitarist Manolo Franco als begeleider in tien verschillende cantes, waarin telkens een fase uit het leven tussen geboorte en dood werd bezongen.

El Camino de la Vida, met een hoesontwerp van Jos Vergauwe.

El camino de la vida
todos lo vamos pasando
unos lo pasan andando
y otros a base de caídas
de penas y de quebrantos.

De weg van het leven
daar moeten wij allen langs
de een wandelt fluitend
maar de ander struikelend
met heel veel pijn en smart.
(Taranta y Cartagenera – Calixto Sanchez)

 

Luister hier naar een portret van Calixto Sanchez in De Wandelende Tak van 7 september 1998 n.a.v. de uitgave van de CD El Camino de la Vida

Calixto Sanchez noemt zichzelf een “klassiek zanger” en een “purist” binnen de flamenco. Hij bedoelt hiermee dat hij de stijl en wijze van zingen van zijn voorgangers respecteert, maar dat hij ook weer zijn eigen stijl creëert, waardoor de klassieke flamenco zich voortdurend verder ontwikkelt. Hij schrijft ook eigen teksten, maar gebruikt tevens poëzie van bekende Spaanse dichters, waarbij Rafael Alberti en Manuel Machado zijn grote favorieten zijn. Binnen de wereld van de flamenco wordt hij gezien als een intellectueel, wat haast klinkt als een vloek.

Klik hier voor een trailer van de film.

In 1995 maakte de Spaanse regisseur Carlos Saura de documentaire film Flamenco, met de kopstukken van de toenmalige klassieke flamenco, zoals Fernanda de Utrera, José Menese en Enrique Morente. Ook in zijn nieuwste film Flamenco Flamenco uit 2011, is er weer uitgebreid aandacht voor de baile (flamencodans) met Eva Yerbabuena en Israël Galvan, een flamencodanser die door zeer originele experimenten de grenzen van de klassieke dans wist te verleggen. Zo danst hij bijvoorbeeld op blote voeten, met stoelen en zelfs met een doodskist.

Lees meer bij de F van Flamenco.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: