Skip to content

23 augustus 2011

1

T van Troubadours

Door Walter Slosse (1947-2016)

Zanger en bassist Willie Dixon.

In zijn boek De Echte Troubadours wijst Paul Verhuyck op de overeenkomsten tussen de hedendaagse singer-songwriters en de middeleeuwse troubadours uit de Zuid-Franse Langedoc. Als voorbeeld noemt hij de song You can’t judge a book by looking at the cover van Willie Dixon (1915-1992).

You can’t judge an apple by looking at the tree
You can’t judge honey by looking at the bee
You cant’t judge a daughter by looking at the mother
You can’t judge a book by looking at the cover.

De song You can’t judge a book by looking at the cover van Willie Dixon werd door diverse artiesten vertolkt, onder wie Eliot Murphy, Eric Clapton en de Amerikaanse rock-‘n-rollzanger Bo Diddley. Merkwaardig is dat dit lied zelfs gelijkenis vertoont met een troubadourslied van Peire Cardenal (1180-1280).

Aan de vruchten herken je de boom
Aan het rozenparfum herken je de rozenstruik.

Voor Paul Verhuyck, die 27 jaar lang Franse literatuur van de middeleeuwen aan de Rijksuniversiteit van Leiden heeft gedoceerd, zijn er overeenkomsten tussen de blues en de poezië van de troubadours die in de 12e eeuw hun gedichten schreven in de taal van het volk, het Occitaans. In zijn boek De Echte Troubadours, uitgegeven door The House of Books,  geeft Paul Verhuyck een helder overzicht van de verschillende begrippen uit de troubadourspoezië. Het voornaamste thema was de hoofse liefde, zoals in onderstaand fragment uit een gedicht van troubadour Peire Vidal.

Ik ken wel honderd dames die me zouden
Willen hebben, als ze konden.
Maar ik ben geen ijdele opschepper,
En wil het niet te veel over mezelf hebben,
Maar ik kus dames en wip ruiters uit het zadel.

De hoofse liefdespoezië zorgde in de 12e en 13e eeuw voor een verrassende nieuwe kijk op de man-vrouwrelatie. Aan de positie van de vrouw werd opeens een hogere waarde toegekend, maar volgens Paul Verhuyck gebeurde dat niet door emancipatie, maar door het eigenbelang van de mannen:

“In het feodale Europa van de 12e eeuw zochten nieuwe mannen snelle promotie. Het adellijke huwelijk berustte op politieke en economische berekening. Liefde speelde geen rol. Vandaar het bij uitstek overspelige karakter van de hoofse liefde, die de woordenschat van de feodaliteit overneemt. De dame is van een hogere rang, zij is de suzerein, de minnaar is de vazal.”

Luister hier naar Paul Verhuyck die op 12 april 2008 in het VPRO-programma De Wandelende Tak vertelde over De Echte Troubadours.

Naast liefdesgedichten schreven de troubadours ook vlijmscherpe kritische teksten, waarin bijvoorbeeld de katholieke kerk op de korrel werd genomen. De troubadours leefden in de tijd van de katharen in Zuid-Frankrijk, die werden vervolgd door de Paus omdat hun geloof en levenswijze niet strookte met de katholieke leer. De katharen vroegen zich immers af “waarom de wereld slecht kon zijn als God goed was” en zij waren dus van oordeel dat niet God maar Satan de wereld had geschapen.

Montségur in de Ariége.

Het dualisme of manicheïsme van de katharen was duidelijk ontleend aan de kerk van de bogomielen die in de 10e eeuw in Bulgarije was ontstaan en een voedingsbodem had gevonden in de corruptie van de rooms-katholieke kerk. Ook in de Languedoc was die voedingsbodem aanwezig en vanaf het begin van de 13e eeuw werd door de Paus en de Franse koning een genocide georganiseerd, met als hoogtepunt de verbranding van 218 katharen in het bergdorp Montségur in 1244. Daarna bleef de Inquisitie nog actief tot de laatste katharen waren uitgeroeid, zoals beschreven in het boek Montaillou, village occitan van Emmanuel Le Roy Ladurie. Zonder twijfel had het Franse koningshuis in de vervolging van de katharen door Rome een gepaste aanleiding gevonden om zich meester te maken van de onafhankelijke Languedoc.

Francés e clerc an lausor
de mal, car ben lor en pren;
e renovière e trachor
an tot lo sègle eissament,
qu’ab mentir et ab barat
an si tot lo mond torbat
que non i a religïon
que no’n sapcha sa leiçon.

Fransen en clerus loven het kwade,
want voor hen is dat voordelig;
evenzo delen woekeraars
en verraders de wereld.
Zij hebben zo’n wanorde gesticht
met hun leugens en bedrog,
dat er geen religie meer is,
die de geboden nog kent.
(Peire Cardenal)

De Occitaanse zanger Claude Marti.

Bovenstaand fragment uit een troubadourslied van Peire Cardenal is te horen op de LP L’Agonie du Languedoc uit 1976 van de Studio der Frühen Musik. Thomas Binkley, de in 1995 overleden leider van deze Duitse muziekgroep, koos voor de voordracht in het Occitaans door de Zuid-Franse protestzanger Claude Marti. Hij was een van de voorvechters van de beweging die in het zog van de meirevolte van 1968 ijverde voor meer autonomie van de Langedoc en ook het Occitaans als officiële taal wou erkend zien.

Met bandrecorder en platenspeler zat Walter Slosse in de winter van 1983 op de schoolbanken in de klas van Claude Marti die leraar was in de lagere school van Couffoulens nabij Carcassonne. Claude Marti liet na het interview zijn leerlingen een samenvatting maken van het gesprek. Het interview werd in 1983 uitgezonden op Radio 4 in een zes uur lange serie van de VPRO over de troubadours van de Languedoc.

Luister hier naar Claude Marti in de driedelige serie over de Troubadours in de Languedoc van Walter Slosse in 1983.

In het spoor van Claude Marti volgden Rosina en haar dochter Martina de Peira, twee zangeressen uit Toulouse die ook in het Occitaans zongen. Ook zij pikten de draad op van de oude troubadourspoëzie, maar zij vonden de interpretaties door de Studio der Frühen Musik te archaïsch. Daarom gaven zij aan de muzikale begeleiding van de troubadoursliederen een modern tintje.

Luister hier naar Rosina en Martina de Peira in de driedelige serie over de Toubadours in de Languedoc van Walter Slosse in 1983.

De Occitaanse zangeres Rosina de Peira.

Op 20 september 2004 was de toen 70-jarige Rosina de Peira te gast in De Wandelende Tak naar aanleiding van haar a cappela concert Gospel d’Oc in een kerk in de Haute-Garonne op 29 november 2002. Rosina de Peira was in de jaren ’70 het boegbeeld van de Occitaanse volksmuziek. Zij heeft een fanclub in Japan, maar geen distributeur in Frankrijk, en moest haar laatste CD in eigen beheer uitgeven.

Luister hier naar Rosina de Peira in De Wandelende Tak van 20 september 2004.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: