Skip to content

15 mei 2011

K van Karnataka

Door Walter Slosse (1947-2016)

Op 4 en 5 juni 2011 vond in Parijs La Grande Nuit Carnatique plaats, georganiseerd door het Centre Mandapa en het Théâtre du Soleil. Het evenement was een vervolg op de 24 Heures du Raga die in 1985 en 2000 werden georganiseerd door het Centre Mandapa met een waaier van virtuozen uit de klassieke muziek van Noord-India.

La Grande Nuit Carnatique was een unieke gelegenheid om uitgebreid kennis te maken met de diverse vormen van de Karnatische muziek, waarvan de naam is afgeleid van Karnataka, het gebied in het zuiden van India, waartoe ook Tamil Nadu, Andhra Pradesh en Kerala behoren. Omdat dit deel van India minder onderhevig was aan buitenlandse invloeden, wordt de Karnatische muziek als de meest authentieke van India beschouwd, waarvan de oorsprong teruggaat tot de vroege muziek en dans die ontstond in de Zuid-Indiase tempels.

Zoals in de Hindoestaanse muziek, is de Karnatische muziek ook gebaseerd op een stelsel van raga’s, die in tegenstelling met de Noord-Indiase muziek, veel strenger worden geïnterpreteerd en minder ruimte bieden voor improvisatie. De thema’s en variaties van de raga’s zijn meestal vastgelegd in composities en in tegenstelling met de Hindoestaanse muziek, volgt het ritme ook veel strenger de compositie. Ook de namen van raga’s, toonladders en noten zijn totaal verschillend. Het voornaamste slaginstrument is de mirdangam, veel minder bekend dan de Noord-Indiase tabla, die een steeds belangrijker rol kreeg in de wereldmuziek.

In tegenstelling met de belangstelling vanuit de westerse wereld voor de Hindoestaanse muziek, kreeg de Karnatische muziek niet altijd de verdiende aandacht. De in Nederland wonende Duitse musicoloog Ludwig Pesch, die de Zuid-Indiase bamboefluit leerde bespelen, ijvert al jaren voor een beter begrip van de boeiende complexiteit van de Zuid-Indiase muziektraditie. In Madras was hij vijftien jaar lang leerling van Râmachandra Shâstry, met wie hij ook optrad tot diens overlijden. Ludwig Pesch is auteur van The Oxford Illustrated Companion to South Indian Classical Music, uitgegeven door Oxford University Press (India).

Luister hier naar De Wandelende Tak van 20 juni 1994, waarin Ludwig Pesch een overzicht gaf van de wortels van de Karnatische muziek.

Met zijn boeken en workshops heeft Ludwig Pesch al vele jaren veel mensen in Europa en Amerika de weg gewezen naar de rijke muziektradities van Zuid-India. Sinds 2001 zorgt hij ook voor baanbrekende internetcursussen. Zijn E-learning maakt het mogelijk om zijn cursussen over de hele wereld te volgen. Van Gurukulam tot Cyberspace was de titel van een aflevering van De Wandelende Tak in 2003 waarin hij zijn leermethode via internet toelichtte. Zelf heeft Ludwig Pesch een lange en intensieve opleiding bij een gurukulam (een Indiase leraar) achter de rug.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 3 november 2003 met Ludwig Pesch over E-learning.

Een ander voorbeeld van de toenemende westerse belangstelling voor de Karnatische muziek, is het Karnatic Lab dat door de Nederlandse trompettist Gijs Levelt werd opgericht. Hij liet zich inspireren door de klassieke muziek uit Zuid-India, maar hij laat zich ook beïnvloeden door de Roemeense en Bulgaarse volksmuziek. Het Karnatic Lab geeft ook diverse CD’s uit, zoals die met een hommage aan de Zuid-Indiase Jahnavi Jayaprakash, die vaak workshops in Nederland leidde.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 29 september 2007 met Gijs Levelt over het Karnatic Lab en zijn eigen groep STriCat.

De in 2002 aan een hartaanval overleden Zuid-Indiase zangeres Jahnavi Jayaprakash was de voornaamste inspiratiebron voor de oprichting van het Karnatic Lab. Als kind groeide Jahnavi Jayaprakash op in de literaire en muzikale wereld van Karnataka, want zij werd in 1950 geboren in een familie van dichters. Zij kreeg vooral erkenning als zangeres in de begeleiding van Indiase klassieke dans. In 1990 werkte zij samen met Peter Brook in de creatie van zijn dansdrama The Mahabharata, dat ook werd verfilmd. Vanaf 1998 kwam zij regelmatig naar Nederland voor workshops en concerten. In 2004 maakte Judith Pertz een portret van Jahnavi Jayaprakesh in De Wandelende Tak, met aandacht voor haar magnifieke stem, haar bewustzijn voor de juiste proporties en de emotionele rijkdom van haar vocale kracht.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 26 januari 2004 met Judith Pertz over Jahnavi Jayaprakash.

Een van de oudste instrumenten van India is de veena. Vooral in de Karnatische muziek speelt dit instrument nog een belangrijke rol, even belangrijk als de sitar in de Noord-Indiase muziek. Sreevidhya Chandramouli, die al vanaf haar vierde jaar veena leerde spelen, vertegenwoordigt de tiende generatie van een vermaarde veena-traditie in Zuid-India. Het behoud van de Indiase klassieke muziektraditie berust immers op de mondelinge overlevering van generatie op generatie. Hoewel daar wel verandering in komt omdat ook steeds meer westerlingen zich over de Indiase muzikale rijkdom ontfermen.

Luister hier naar een concert van Sreevidhya Chandramouli tijdens een live uitzending van De Wandelende Tak op 31 maart 2003, met toelichting door Ludwig Pesch.

In Zuid-India bestaan nog een belangrijke traditie van percussie als begeleiding bij dans. Een voorbeeld daarvan was te horen in De Wandelende Tak van 16 september 1996 tijdens een optreden van de Nandi Taala Vaadhya Academy in Amsterdam. Een ensemble dat ook de merkwaardige jalatarang liet horen. Een reeks porseleinen potjes, die elk een afzonderlijke stemming krijgen door het vullen met water. De in Nederland geboren Zuid-Indiase danseres Kalpana Raghuraman gaf uitleg bij de diverse slagwerkinstrumenten die worden gebruikt bij de begeleiding van de Bharata Nathyam, de klassieke dans waarvan zij nog altijd een vertolkster is. Maar zij richtte haar aandacht ook op West-Afrika, toen zij in 2006 in Mali muziek en dans ging bestuderen en connecties vond tussen de Indiase en West-Afrikaanse dans en muziek.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 16 september 1996 met Kalpana Raghuraman en de Nandi Taala Vaadhya Academy uit Bangalore.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: