Skip to content

30 maart 2011

N van Nadara

Door Walter Slosse (1947-2016)

Nadara betekent niet bang zijn in het Romanes. Het is de naam van de succesvolle zigeunergroep die op 27 mei in Zwaanshoek, op 28 mei in Dordrecht en op 29 mei 2011 in Tilburg optreedt. De voorstellingen van Nadara worden georganiseerd door het Netwerk Hongaarse Volksmuziek en De Speelman, het bemiddelingsbureau voor wereldmuzikanten van Crispijn Oomes. Nadara werd in 2003 opgericht door de Franse zangeres, danseres en accordeoniste Alexandra Beaujard.

Crispijn Oomes zet zich al vele jaren in voor de promotie van de Hongaarse volksmuziek en in het bijzonder voor het behoud en de verspreiding van de zigeunermuziek uit Transsylvanië, het Hongaars sprekende deel van Roemenië. Op 1 maart 2008 was hij samen met Alexandra Beaujard te gast in het VPRO-programma De Wandelende Tak om de CD Prince of Gipsy van Nadara voor te stellen. Aan de begeleiding van de zigeunermuziek op viool en contra (viool met rechte kam) werden ook nieuwe instrumenten toegevoegd zoals saxofoon en accordeon. Alexandra Beaujard vertolkte ook een belangrijke rol in de zigeunerfilm Transylvania van Tony Gatlif, waarvan de filmmuziek nog te raadplegen is in de archieven van het VPRO-programma Het Witte Doek.

Luister hier naar De Wandelende Tak van 1 maart 2008 met Crispijn Oomes en Alexandra Beaujard:

De ontstaansgeschiedenis van Nadara brengt ook het racisme in herinnering, dat tot op vandaag in vele Balkanlanden nog zeer actueel is. Crispijn Oomes herinnert zich nog de wijze waarop Alexandra Beaujard met de discriminatie van zigeuners werd geconfronteerd.

In 2001 is Alexandra getuige van een incident in het dorp Száscsávás, waar de Hongaarse gadjo-bevolking ruzie maakt met de zigeuners. De zigeuners worden tijdens een feest uit het dorpshuis gezet, omdat de gadjo’s erin willen. Dit is de climax van een onvrede die al heel lang bestaat.De Roma worden systematisch gediscrimineerd, ook door het gemeentebestuur. Ze hebben bijvoorbeeld geen waterleiding, geen riolering, geen gas en geen verharde straten. En geen land. Achtereenvolgende Roemeense regeringen hebben ervoor gezorgd dat zigeuners geen land mogen bezitten, ook niet sinds de privatisering en herverdeling van het land na de Wende in 1990. Roma-kinderen worden geweerd van school, omdat ze zogenaamd niet schoon genoeg zijn. Bovendien verstaan die kinderen geen Hongaars of Roemeens. Gelet op het aantal Roma-sprekende kinderen is het gemeentebestuur verplicht om voor een Roma-sprekende leraar te zorgen (en onderwijs te geven in de zigeunertaal), maar dat gebeurt niet.

Alexandra Beaujard kwam op het idee om een Vereniging van Roma op te richten, waarmee de zigeuners een rechtspersoon konden verwerven om een eigen buurthuis te bouwen, zelfs land te kopen, eigen producten te verkopen en eventueel subsidies aan te vragen. De naam van de vereniging werd Nadara, niet bang zijn. Het werd een stukje ontwikkelingshulp, niet vóór zigeuners, maar dóór zigeuners.

In 2002 helpt Alexandra bij de eerste stappen (en subsidies) voor de Vereniging Nadara. Er wordt een buurthuis gebouwd. Het eerste wonder geschiedt. De zigeuners gaan er muziekles en dansles geven. Er komen buitenlandse leerlingen. De Hongaren in het dorp zijn stomverbaasd en beginnen nu interesse te tonen in wat die Roma allemaal aan het onderwijzen zijn. Enkele jaren later zijn er veel lokale Hongaren die les nemen bij de zigeuners: een begin van emancipatie. Maar er moet nog veel strijd worden gestreden. Alexandra botst regelmatig met de burgemeester en kan gebruik maken van de eisen die de Europese Unie stelt voor de toelating van Roemenië (mensenrechten, onderwijsrechten, ook voor de Roma). Ondertussen kunnen de Roma van het orkest Csávás Village Band, dankzij hun toernees in het buitenland, zich woningen aanschaffen in het “witte” gadjo-gedeelte van het dorp. Alweer een stukje emancipatie.

De in 1973 in Lyon geboren Alexandra Beaujard wou al op jonge leeftijd als zigeunerin leven en droomde ervan om per huifkar naar India te trekken. Rond haar twintigste maakte zij verschillende huifkartochten en kwam uiteindelijk in Roemenië terecht. In het Transsylvanische Száscsávás maakte zij kennis met het dorpsorkest Csávás Village Band, waarmee zij samenreisde tijdens concertreizen door Frankrijk, Nederland en Polen. In 2003 richtte Alexandra haar eigen orkest op, Nadara. Ook met deze groep ondernam zij vele concertreizen, en uiteindelijk besloot zij in Roemenië te gaan wonen. In 2005 vroeg de Franse filmregisseur Toni Gatlif aan Alexandra Beaujard zijn adviseur, assistent, tolk en wegwijzer in Transsylvanië te worden voor zijn film Transylvania.

In de film Transylvania kreeg Alexandra een hoofdrol, en zowel Nadara, als de Csávás Village Band en de Hongaarse zangeres Beáta Palya zorgden voor de muziek. Deze laatste werd benoemd tot ambassadrice van de Hongaarse cultuur in 2008. Een jaar later koos de Hongaarse regering haar ook tot ambassadrice voor gelijke kansen.

Gedurende de communistische tijd werd de status van de zigeuners als etnische minderheid volledig ontkend. Tot het midden van de jaren zeventig interesseerde het regime zich niet voor het lot van deze bevolkingsgroep, maar in het algemeen werd wel enige vooruitgang geboekt op het gebied van huisvesting, werkgelegenheid en onderwijs. Een minderheid, die voor de modernisatie en integratie koos, slaagde erin een betere positie te bereiken. Maar de meerderheid bleef toch behoren tot de categorie met de meest acute economische en sociale problemen. Pas eind jaren zeventig, begin jaren tachtig werd door de autoriteiten een programma ontwikkeld om de zigeuners op een hoger plan te brengen. Men vond dat ze alleen geciviliseerd konden worden wanneer ze hun gewoonten en gedrag opgaven en “Roemeens” werden. Nogal wat zigeuners integreerden inderdaad. Sommigen gaven hun etnische identiteit volledig op.

Dit is te lezen in het boek van Mariët Meester uit 2006, Sla een Spijker in mijn Hart. Het is een boek met 15 jaar reiservaringen in Roemenië waar de schrijfster het leven van de Roma-zigeuners probeerde te doorgronden. In haar indringend en genuanceerd portret kwam zij tot het besluit dat het eenzijdige en stereotiepe etiket zigeuner hopeloos tekortschiet voor deze rijk geschakeerde gemeenschap.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: