Skip to content

15 maart 2011

Y van Yupanqui

Door Walter Slosse (1947-2016)

Meneer, waarom zingt hij zoveel over de weg? Zo vroeg eens een vrouw aan Luis Aravena, na afloop van een concert van Atahualpa Yupanqui. Mevrouw, Argentinië is een groot land en de afstand is fundamenteel voor een Zuid-Amerikaan. Het is de afstand die je moet overbruggen om dingen te kunnen doen. De afstand heeft daar een andere betekenis dan in Nederland waar je in een paar uur aan de grens bent.

Luis Aravena (1945-1991) was een Chileense gitarist en zanger die in Nederland in ballingschap leefde en als concertorganisator zich inzette voor de promotie van Latijns-Amerikaanse artiesten, waaronder Atahualpa Yupanqui, de grootmeester van het nueva canción. Op 23 februari 1985 vond in De Doelen in Rotterdam een aangrijpend optreden plaats van de toen 77-jarige Yupanqui dat door het VPRO-programma De Wandelende Tak op 25 april 1985 integraal werd uitgezonden op Radio 4. In een interview dat vooraf ging aan het concert, sprak Luis Aravena over het belang van de poëzie van Atahualpa Yupanqui.

Het belang voor mij, als Latijns-Amerikaan, is dat Yupanqui mij een spiegel voorhoudt, waarin ik mezelf kan zien. Met zijn teksten zegt hij, kijk jongen, daar kom je vandaan, dat ben jij, dat zijn jouw stamvaders, jouw wortels. Dat is jouw oorsprong. Hij doet dat in een prachtige eenvoud. Heel kernachtig spreekt hij over de boom, de afstand, de stilte, de liefde, de duif, de natuur. Hij doet dat heel eenvoudig en tevens in een grote harmonie met de natuur.

Zo heeft hij bijvoorbeeld een lied over zijn schaduw. Soms loopt die vooruit, soms loopt die achter hem. O mijn arme schaduw, waar zal je lopen als ik eenmaal dood ben? Hij vraagt aan zijn schaduw om voor alles te zorgen wat hij achterlaat, als hij eenmaal in de duisternis van de dood wordt meegenomen. Zoals zijn koeien, zijn huis…

Hij zingt ook vaak over de boom, die bescherming biedt als het regent, maar door zijn wortels ook het symbool is van de verbondenheid met Moeder Aarde. De schoonheid, de stilte, de waardigheid, de groei, het doodgaan. De boom kan zoveel zeggen. De kracht die Atahualpa Yupanqui uitoefent op de Latijns-Amerikanen is groot, omdat hij een brug slaat tussen het verleden en nu. Hij is authentiek, lief, aardig. Hij kan zoveel samenvatten. Hij is in staat het verleden te vertalen naar het heden.

Luister hier naar het gesprek met Luis Aravena in De Wandelende Tak van 25 april 1985:

De ontroering waarmee Luis Aravena in 1985 over Atahualpa Yupanqui sprak, geldt natuurlijk ook voor het publiek dat ooit een concert van deze integere troubadour mocht meemaken. De hartverwarmende wijze waarop hij het publiek begroette met “ik ga enkele liedjes zingen uit de folklore van mijn land”, veroorzaakten een enorme spanning in de zaal waar je een speld kon horen vallen. Het was de stilte die zijn concerten beheerste, met de beelden die hij opriep van de pampa, de uitgestrekte vlakte in Argentinië, tot het hooggebergte in de Andes.

Luister hier naar het legendarische concert van Atahualpa Yupanqui in De Doelen op 23 februari 1985, herhaald in De Wandelende Tak van 23 juni 2007:

De in 1992 in Frankrijk overleden zanger, dichter en gitarist Atahualpa Yupanqui was zonder twijfel de pionier van de moderne Argentijnse volksmuziek. Als zoon van een Quechua-indiaan begon hij op jonge leeftijd door Argentinië te reizen en maakte de armoede van de landelijke mensen diepe indruk op hem. Die dramatische sociale omstandigheden klonken diep in zijn liederen door, die hij geen protestliederen wou noemen, maar sociale getuigenissen. Als artiestennaam koos hij Atahualpa, de laatste Incaleider die door de Spanjaarden werd vermoord, en Yupanqui, het opperhoofd van de Quechuas. Zijn hele oeuvre is een synthese van de diverse muzikale ritmes in Latijns-Amerika, zoals de milonga, vidala, hayano en baguala.

Op de webstek van New Folk Sounds is nog altijd een artikel te lezen van Dries Delrue dat een goed overzicht geeft van de carriẻre van Atahualpa Yupanqui, die in 1949 in Parijs terechtkwam en daar de dichter Paul Eluard leerde kennen. Een jaar later zou Yupanqui tijdens een etentje bij de dichter, Edith Piaf ontmoeten. Zij stelde Yupanqui voor aan het Parijse publiek tijdens enkele van haar concerten. Een grotere ondersteuning had Yupanqui zich niet kunnen indenken, maar voor Piaf was het niet meer dan een zelfherkenning, omdat zij ook arm was geweest. De ontmoeting met Piaf, die Yupanqui nooit meer heeft teruggezien, was wel het begin van zijn internationale bekendheid in Europa en de rest van de wereld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers op de volgende wijze: